دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار دانشکده علوم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی

فهرست جداول

2-1   برر سی مطالعات تجربی امنیت اجتماعی در داخل کشور	53
2-2   برر سی مطالعات تجربی امنیت اجتماعی در خارج از کشور	62
2-3   امنیت در جامعه شناسی خرد و کلان	74
2-4    ماهیت همبستگی در جامعه از دید دورکیم	80
2-5     ابعاد علقه امنیت	88
2-6    اشکال امنیت از دید مالر	104
3-1  ابعاد علقه امنیت	127
3-2  شاخص­های سنجش استفاده از اینترنت به تفکیک هر یک از ابعاد آن	132
4-2-1  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “جنس”	138
4-2-2  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سن”	139
4-2-3  توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “مقطع تحصیلی “	140
4-2-4  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” وضعیت تأهل”	141
4-2-5  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “وضعیت اشتغال”	142
4-2-6  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان درآمد ماهیانه خانوار”	143
4-2-7  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری افراد از امنیت مالی”	144
4-2-8  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری از امنیت جانی”	145
4-2-9  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری از امنیت فکری”	146
4-2-10 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان برخورداری افراد از امنیت جمعی”	147
4-2-11 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “میزان استفاده از اینترنت در روز”	148
4-2-12 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سابقه استفاده از اینترنت”	149
4-2-13 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده از انواع سایت های ابزاری اینترنت”	150
4-2-14  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب پاسخ به گویه های طیف  “میزان استفاده از سایت های ابزاری مختلف”	151
4-2-15 توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث ” استفاده از انواع سایت های ارتباطی اینترنت”	152
4-2-16 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان استفاده از سایت های ارتباطی اینترنت”	153
4-2-17  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع سایت مورد استفاده”	154
4-2-18   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “الگوی استفاده(سایت های فیلتر شده و فیلتر نشده)”	155
4-2-19 توزیع فراوانی “میزان استفاده پاسخگویان از کل سایت های ابزاری”	156
4-2-20  توزیع فراوانی ” میزان استفاده پاسخگویان از کل سایت های ارتباطی “	157
4-2-21 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت اجتماعی”	158
4-3-1 مربوط به رابطه بین میزان استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	159
4-3-2 مربوط به رابطه بین مدت زمان (سابقه) استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	160
4-3-3 مربوط به رابطه بین میزان استفاده ابزاری افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	161
4-3-4 مربوط به رابطه بین نوع استفاده ابزاری افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید : پایان نامه : داوری،	162
4-3-5 مربوط به رابطه بین میزان استفاده ارتباطی افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	163
4-3-6 مربوط به رابطه بین نوع استفاده ارتباطی افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	164
4-3-7 مربوط به آزمون شفه استفاده ارتباطی افراد از اینترنت	165
4-3-8 مربوط به رابطه بین الگوی استفاده افراد از اینترنت و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	166
4-3-9   مربوط به آزمون شفه الگوی استفاده افراد از اینترنت	167
4-3-10  مربوط به رابطه بین استفاده افراد از سایت­های اینترنتی و میزان برخورداری آنها از احساس امنیت اجتماعی	168
4-3-11  مربوط به آزمون شفه استفاده افراد از سایت­های اینترنتی	169

فهرست نمودار

2-1   مدل مفهومی تحقیق	39
4-2-1  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “جنس“	138
4-2-2  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سن“	139
4-2-3   توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “دوره تحصیلی”	140
4-2-4   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” وضعیت تأهل”	141
4-2-5   توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “وضعیت اشتغال”	142
4-2-6  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان درآمد ماهیانه خانوار “	143
4-2-7  توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان استفاده از اینترنت در روز “	146
4-2-8 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “سابقه استفاده از اینترنت”	147
4-2-9 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع استفاده ابزاری از اینترنت”	148
4-2-10 توزیع فراوانی پاسخگویان از حیث “فعالیت های گوناگون در اینترنت”	150
4-2-11 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب “نوع سایت مورد استفاده”	152
4-2-12 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب”الگوی استفاده(سایت های فیلتر شده و فیلتر نشده)”	153
4-2-13 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده ابزاری از اینترنت”	154
4-2-14 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” استفاده بیانگر(ارتباطی) از اینترنت”	155
4-2-15 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری افراد از امنیت مالی “	156
4-2-16 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت جانی ”	157
4-2-17 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت فکری “	158
4-2-18 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت جمعی “	159
4-1-19 توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب ” میزان برخورداری از امنیت اجتماعی “	160

چکیده

تحقیق حاضر به بحث درباره احساس امنیت اجتماعی به عنوان یکی از نیازهای ضروری بشر در دوران امروز که خصوصاً ارتباطات و اطلاعات یکی از لوازم ضروری آن به نظر می رسد،          می پردازد. مطابق با برخی رویکردها، جهانی شدن به طور عام و جهانی شدن فرهنگی یکی از عواملی است که امروزه امنیت اجتماعی را به خطر انداخته است. بدین اعتبار سوال اصلی این است که آیا استفاده از اینترنت که از لوازم جهانی شدن فرهنگی است باعث تضعیف احساس امنیت اجتماعی می شود؟

این نوشتار با بهره گرفتن از روش پیمایش و در بین نمونه ای 191 نفری از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان اجرا شده است. چارچوب نظری، یک چارچوب تلفیقی از نظریه های مکتب کپنهاگ و نظریه چلبی بر اساس آجیل پارسنز می باشد. نتایج بدست آمده از تحقیق نشان می دهد که هرچه میزان و سابقه استفاده از اینترنت بیشتر شود، احساس امنیت اجتماعی کاهش پیدا        می کند. همچنین بین نوع و میزان استفاده از اینترنت و احساس امنیت اجتماعی نیز رابطه وجود دارد. به گونه ای که از یکسو استفاده بیانگر از اینترنت در مقایسه با مصرف ابزاری آن احساس امنیت اجتماعی را بیشتر کاهش می دهد و از سوی دیگر کسانی که از سایت های فیلتر شده استفاده می کنند، احساس امنیت اجتماعی پایین تری نیز نسبت به بقیه دارند.

1

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1 مقدمه:

انسان برای تسلط بر طبیعت، فرار از ناامنی[1] و تهدید، تأمین نیازهای اساسی خود و در یک کلمه برای دستیابی به امنیت و احساس ایمنی، زندگی اجتماعی را برگزید. وانگهی به موازات گسترش اجتماعات و یا پیچیده­تر شدن روابط و تعاملات اجتماعی، وارد روابط گوناگونی شد که عرصه­های زندگی را تحت عناوین اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و… از هم متمایز کرده و امنیت او را تحت الشعاع قرار داد. بدین ترتیب، بشر با تجمع و تشکیل جامعه، بستری نو برای تهدید امنیت خود فراهم آورد که از زندگی جمعی او ناشی می­شد؛ او که برای فرار از ناامنی و دستیابی به احساس امنیت، جامعه را تشکیل داده بود، به زودی دریافت که این بار امنیتش نه تنها از سوی طبیعت و عوامل طبیعی، بلکه از سوی انسان ها و عوامل گوناگون اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز تهدید می­شود. از این رو دغدغه همیشگی او جهت دستیابی به امنیت در مقوله تحت عنوان امنیت اجتماعی ظهور کرد. در مجموع پس از اینکه امنیت فردی مورد شناسایی قرار گرفت، افراد برای تحقیق و تحکیم امنیت و جایگاه خود ناگزیر از عضویت در اجتماعات یا گروه­های مختلف اجتماعی هستند، این سطح از امنیت تحت عنوان امنیت اجتماعی[2] مورد توجه و بحث قرار می گیرد. امنیت اجتماعی نوع و سطحی از احساس اطمینان خاطر است. باید توجه داشت که احساس امنیت اجتماعی از خود امنیت اجتماعی مهم­تر است زیرا در یک جامعه ممکن است امنیت اجتماعی وجود داشته باشد اما در نتیجه فقدان احساس آن، هزینه بسیار زیادی باید صرف شود تا احساس امنیت به وجود بیاید.

عوامل متعددی می ­تواند احساس امنیت را بهم زده و مختل نماید که از جمله آنها می­توان   رسانه های نوین به طور عام و استفاده از اینترنت را به طور خاص نام برد.

بسیاری از نظریه پردازان ارتباطات، اینترنت را گام مهمی در پیشرفت کشورهای در حال توسعه قلمداد می­ کنند. در جامعه امروز ما، گرایش به اینترنت و استفاده از آن چنان رایج شده است که بیشتر خانواده­ها، رایانه شخصی دارند و اعضای خانواده بخش زیادی از وقت خود را در استفاده از اینترنت سپری می­ کنند، اینترنت در میان همه گروه­های اجتماعی اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کم­­سواد و باسواد از جذابیت خاصی برخوردار است. گسترش اینترنت مانند هر نوآوری دیگری به ایجاد دگرگونی­هایی در جنبه­ های مختلف زندگی انجامیده و استفاده از آن، امری اجتناب­ناپذیر شده است. با گسترش سریع ورود اینترنت به بیشتر جنبه­ های زندگی روزمره نیازمند آنیم که تأثیر اجتماعی استفاده از این ابزار را بر این جنبه­ های مختلف درک کنیم؛ از طرفی باید توجه داشت که داشتن یک اجتماع سالم و توسعه یافته نیازمند میزان بالای مشارکت مردم در عرصه­های عمومی است و یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده حضور مردم در فضای عمومی ترس از بزه­دیدگی می­باشد. به عنوان مثال همانگونه که گوردون گراهام و بسیاری دیگر گفته­اند در اینترنت بسیار آسان است که افراد را با خلق شخصیت­های کاملاً تخیلی فریب داد؛ کاری که امکان آن در واقعیت بسیار مشکل­تر است. بنابراین روابط اینترنتی در مقایسه با روابط واقعی و همراه با حضور جسمانی، روابطی ضعیف و در عین حال پیچیده است. شواهد نشان می­دهد که گسترش و توسعه روزافزون فناوری­های جهانی اطلاعاتی و ارتباطی بیش از آنکه در راستای تأمین امنیت اجتماعی باشد به نوعی تهدید علیه امنیت تبدیل شده ­اند.(رفیع و جانباز، 1389 :88) علیهذا امکانات وسیع ارتباطی، دنیای داده و اطلاعات، صرفه جویی در زمان، کاهش تأثیر بعد مکان، سرعت در انجام کارها و بسیاری از مزایای دیگر اینترنت تنها یک جنبه آن می­باشد و این فضا دارای مشکلات و تهدیدات متعددی از جمله تهدید در زمینه به خطر افتادن امنیت اجتماعی است. به نظر می­رسد برخی از ابعاد امنیت اجتماعی مانند امنیت هویتی، فرهنگی، فکری و جمعی بیشتر در معرض تهدید توسط اینترنت قرار دارند. با این وجود بدون تردید اینترنت از جمله مظاهر جامعه مدرن امروزی است که علاوه بر مزایای غیرقابل انکار، در بسیاری موارد امنیت وجودی را به خطر انداخته است و تا حدی باعث تقویت محیط مخاطره­آمیز در فضای مجازی و به تبع آن کاهش احساس امنیت اجتماعی شده است که با توجه به نقشی که شبکه ­های اجتماعی مجازی در جنگ نرم ایفا می­ کنند انجام پژوهش­هایی در زمینه بررسی رابطه بین مصرف اینترنت و احساس امنیت اجتماعی به منظور ارائه راهبرد مناسب اجتناب ناپذیر می­باشد.

1-2 بیان مسئله:

انسان از آغاز شکل­ گیری حیات اجتماعی خود، همواره با مسئله محافظت از خویش در مقابل تهدیدات مواجه بوده است. مواجهه­ی بشر با مسئله­ صیانت نفس، در واقع از جوامع بدوی تا اجتماعات امروزی وی را با مسائلی چون ایجاد ثبات و محیطی امن روبرو ساخته است. باید توجه داشت که حدود و ثغور مفهوم امنیت در مقاطع مختلف حیات بشر به یک اندازه نبوده است. روشن است که در جوامع جدید و با توجه به گسترش نهادهای جدید اجتماعی و پیچیده­تر شدن حیات اجتماعی- سیاسی، مفهوم امنیت از جمله مفاهیمی است که در طی سده اخیر مورد توجه قرار گرفته است (باومن، 162:1384).

امنیت از جمله پدیده­های مهم و شایان توجهی است که از نیازها و ضرورت­های اساسی فرد و جامعه به شمار می­رود و فقدان آن یا اختلال در آن، پیامدها و بازتاب­های نگران کننده و خطرناکی به دنبال دارد به طوری که با زوال آن آرامش خاطر انسان از بین می­رود و اضطراب و ناآرامی جای آن را می­گیرد. مرتفع شدن بسیاری از نیازهای آدمی نیز در گرو تأمین امنیت است.

به طوری که آبرهام مازلو نیز در سلسله مراتب نیازها، احساس امنیت را بلافاصله پس از ارضای نیازهای اولیه قرار می­دهد (کاهه، 1384: 133). امنیت به معنای سنتی آن عبارت است از: امنیت نظامی و توسل به قوای قهریه برای حصول آرامش و فرار از خطر. اما امروزه این مفهوم از رویکرد نظامی محور خود فاصله گرفته و پارامترهای نرم­افزاری جایگزین پارامتری سخت­افزاری گشته­اند و روز به روز ابعاد نظامی آن نمود کمتری می­یابند (جهان­بین، 1382: 96). تا جایی که می­توان گفت، امنیت در معنای عینی، فقدان تهدید نسبت به ارزش­های کسب شده و در معنای ذهنی یعنی فقدان هراس از اینکه ارزش­های مزبور مورد حمله قرار گیرد محسوب می­شود (بوزان، 1378: 86). به همین ترتیب گستره و دامنه­ی امنیت اجتماعی با توسعه و گسترش فناوری­های پیشرفته، توسعه یافته است و از صرف مقوله­های بهداشتی، رفاهی و اقتصادی خارج شده و به مقوله­هایی نظیر هویت، ساخت شخصیت هستی و وجود فرد، اجتماع و جامعه گسترش یافته است. بنابراین هم مطالعه­ پدیده­ امنیت اجتماعی حائز ظرافت و پیچیدگی­های مفهومی و اداراکی شده و هم تأمین و پایداری آن از اهمیت خاص خود برخوردار گردیده است.

از سوی دیگر به عقیده­ی برخی از متفکران، احساس امنیت اجتماعی از خود امنیت اجتماعی مهم­تر است. زیرا در جامعه­ای ممکن است امنیت اجتماعی وجود داشته باشد اما در نتیجه­ی فقدان احساس آن، هزینه­ بسیار زیاد باید صرف شود تا احساس امنیت به وجود بیاید. احساس امنیت اجتماعی را می­توان نوعی ذهنیت و جهت­گیری روانی مثبت (رضایت­بخش، قانع کننده و آرام­بخش) افراد نسبت به عدم تأثیرگذاری حضور و بروز رویدادها و وقایع ضد امنیتی (تهدیدها) در شرایط فعلی و آتی در حوزه­ امنیت اجتماعی، ثبات سیاسی، انسجام هویتی، یکپارچگی و امنیت سرزمین دانست (حاجیانی، 1384: 28). به اعتبار این تعریف، عوامل متعددی می ­تواند احساس امنیت را به هم زده و مختل نماید که از جمله­ی آنها می­توان رسانه ­های نوین به طور عام و استفاده از اینترنت که در نوشتار حاضر مورد بررسی قرار گرفته است را به طور خاص نام برد. چرا که اینترنت زمینه­ای را برای ارتباطات مثبت و منفی برای افراد فراهم می­آورد (احمدی و اسماعیلی، 1389: 327).

شواهد نشان می­دهد که گسترش و توسعه­ی روزافزون فناوری­های جهانی اطلاعاتی و ارتباطی بیش از آنکه در راستای تأمین امنیت اجتماعی باشد. به نوعی تهدید علیه امنیت تبدیل شده ­اند. انقلاب فناوری، به شیوه ­های ارتباطات (اینترنت، ارتباطات ماهواره­ای و رایانه­های پیشرفته) اشاره دارد که با کمک پیشرفت­های فناوری، فاصله و مکان را به عوامل غیر مهم تبدیل کرده است (رفیع و جانباز، 1389: 88) و از طریق ایجاد اختلال در فرهنگ و هویت ملی، قومی و مذهبی، امنیت را زائل می­سازند (کاستلز، 1380: 37 و 323). فناوری جهانی اطلاعات و ارتباطات و در رأس آنها اینترنت سبب شده است تا آسان­ترین و کم­هزینه­ترین تهدید متوجه امنیت اجتماعی شود (رفیع و جانباز، 1389: 93). شکی نیست که اینترنت موجب وسعت افق دید ما می­شود و فرصت­های بی سابقه­ای برای برقراری تماس با دیگران در اختیار ما می­گذارد؛ اما ضرب آهنگ لگام گسیخته­ی رشد و گسترش اینترنت، نشانگر تهدیدها و چالش­هایی برای شکل­های سنتی تعامل انسانی نیز هست (گیدنز، 1386: 684).

نتیجه­ی نظر خواهی مرکز افکار سنجی ایرانیان (ایسپا) مبین آن است که 81 درصد ایرانیان به گونه­ای احساس ناامنی می­ کنند (کلاهچیان، 1384: 154). در عین حال بر اساس آمار ارائه شده از سوی پایگاه اینترنتی «داده ­ها و آمار اینترنت» که در آمریکا مستقر است از جمعیت حدوداً 7 میلیاردی جهان تقریباً 2 میلیارد نفر، از اینترنت استفاده می­ کنند. بر اساس گزارش همین پایگاه، ایران با داشتن 33 میلیون و 200 هزار کاربر معادل 43 درصد جمعیت 77 میلیونی خود مقام سیزدهم را در جهان داراست. بدین ترتیب بیش از نیمی از کاربران اینترنت خاورمیانه به کشور ایران اختصاص دارد. از این رو ایران پر کار برترین کشور خاورمیانه است. در صورت بی­توجهی به این پدیده به جای بهره­ گیری از آن، با تهدیدهای ناشی از آن مواجه خواهیم شد که ممکن است در نهایت شاهد زوال احساس امنیت در جامعه­ خود باشیم و از آنجایی که جمعیت کشور ما جوان است و در این میان دانشجویان تأثیرپذیری و دسترسی بیشتری به فضای مجازی و اینترنت داشته و به عنوان گروه­های پیشگام جامعه، تأثیرگذاری بیشتری بر جامعه دارند، بنابراین مسئله اصلی پژوهش حاضر که به آن پرداخته­ایم این است که “آیا استفاده از اینترنت بر احساس امنیت اجتماعی دانشجویان در جامعه­ آماری مورد مطالعه تأثیرگذار می­باشد؟“

1- 3 سوالات تحقیق

واحد گرمسار دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جامعه شناسی

4-9 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             82

4-10 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              83

4-11: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              84

4-12 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختی                                                                                                            85

4-13 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                           86

4-14 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                 87

4-15 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                   88

4-16 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   89

4-17 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود درتاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                           90

4-18 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88

 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                91

4-19 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                92

4-20 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: انتشار پیام های مندرج صفحه فیس بوک کاندیدای مورد نظر خود                                                                                                    93

4-21 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: بعد از اعلام رسمی نتایج انتخابات باعث :                                                                                                                   94

4-22 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: دعوت از دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )

این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :

با کاربردی ترین دستورات Command Prompt ویندوز آشنا شوید

 برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                                                                   95

4-23 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: دعوت از دوستان خود در تاریخ  22/3/ 88 لغایت 27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                             96

4-24 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فوروارد پیام انتخاباتی  برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ ( 1/3/88 لغایت 22/3/88)ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                                97

4-25 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فوروارد پیام انتخاباتی برای   دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           98

4-26 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                                  99

4-27 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                  100

4-28 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                                101

4-29 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                             102

4-30 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) هنگامی که اخبار منتشر شده در فیس بوک با اخبار رسمی کشور در تناقض بود  کدامیک برای شما قابل پذیرتر بود                                     103         

4-31 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد شما به اخبار منتشر شده در فیس بوک در مقایسه با اخبار رسمی کشور در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                          104

4-32 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                105

4-33 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)    106

جدول 4-34 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم(Like) / نپسندیدم(Dislike) ” در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک                               107

4-35 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)، میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم(Like) /

نپسندیدم(Dislike) ” در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک                                    108

4-36 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: شرکت در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                        109

4-37 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: شرکت  در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                          110

4-38 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام  تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                        111

4-39 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                            112

4-40 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                          113

4-41 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                        114

4-42 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                   115

4-43 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: به اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                 116

4-44 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان دریافت اخبار و اطلاعات از طریق فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب

 انتخابات)                                                                                                  117

4-45 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                  118

4-46 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)،منتشر می شوند                                                                                                              119

4-47 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )منتشر می شوند                                                                                                               120

4-48 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) کامنت  گذاشتن                                                                                                            121

4-49 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) کامنت گذاشتن                                                                                                       122

4-50 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                           123

4-51 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                          124

4-52  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           125

4-53 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس                                                                                                          126

4-54 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: عضویت در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                  127

4-55 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: عضویت  در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                           128

4-56 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                             129

4-57 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                      130

4-58 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در شبکه

فیس بوک                                                                                                 131

4-59 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ122 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )،در شبکه  فیس بوک                                                                                                            132

4-60 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                          133

4-61 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان در مورد گویه: استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                             134

4-62 : توصیف مقایسه میانگین                                                                     135

4-63  : همبستگی بین دو متغیر                                                                      135

4-64  : آزمون مقایسه میانگین                                                                       135

4-65  : توصیف مقایسه میانگین                                                                     136

4-66 : همبستگی بین دو متغیر                                                                      136

4-67  : آزمون مقایسه میانگین                                                                       137

4-68  : ضریب همبستگی پیرسون بین اعتماد در سرمایه اجتماعی درون گروهی و اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                                    137

4-69  : ضریب همبستگی پیرسون بین مبادله در سرمایه اجتماعی درون گروهی و مبادله در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                              139

4-70  : ضریب همبستگی پیرسون بین شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی برون گروهی                               140

فهرست نمودار

4-1: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در  شبکه فیس بوک  74

4-2: توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در شبکه فیس بوک  از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                  75

4-3 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فعالیت در شبکه فیس بوک از تاریخ 22/3/ 88 لغایت27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                          76

4-4  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه در صفحه فیس بوک خود اقدام به ایجاد گروه های هواداری از کاندیدای مورد حمایت درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                  77

4-5 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ارسال پیام ها و اخبار سیاسی و انتخاباتی را از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)

برای دوستان                                                                                                  78

4-6  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                               79

4-7  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که می شناختید                                                                                                               80

4-8  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن شما از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                               81

4-9  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             82

4-10 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذا شتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                                                 83

4-11 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                                                  84

4-12 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در صفحات فیس بوک افرادی که             نمی شناختید                                                                                                           85

4-13 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که نمی شناختید                                                                                                             86

4-14 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              87

4-15 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاشتن از تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) در صفحات فیس بوک افرادی که با شما اختلاف نظر سیاسی دارند                                                                                              88

4-16  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   89

4-17 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق تغییر رنگ پس زمینه عکس پروفایل صفحه خود به یکی از نمادهای انتخاباتی کاندیدا مورد حمایت خود درتاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                              90

4-18 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                91

4-19  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق میزان کامنت گذاری درصفحات فیس بوک افراد یا گروه های طرفدار کاندیدها در تاریخ 22/3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                                92

4-20  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق انتشار پیام های مندرج صفحه فیس بوک کاندیدای مورد نظر خود                                                                                                              93

4-21  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق بعد از اعلام رسمی نتایج انتخابات باعث                                                                                                   94

4-22 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق دعوت از دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                                                                   95

4-23 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق دعوت از دوستان خود در تاریخ  22/3/ 88 لغایت 27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس) برای ملحق شدن به گروه های طرفداران کاندیداهای انتخاباتی                                                               96

4-24  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوق فوروارد پیام انتخاباتی  :  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات )                                                                   97

4-25 فوروارد پیام انتخاباتی :  توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فوروارد برای دوستان خود  در شبکه فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           98

4-26  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88 (ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات                                                                                                             99

4-27 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه ملحق شدن به کمپین های انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                             100

4-28 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               101

4-29 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اطلاعات و اخبار دریافتی از دوستانتان در فیس بوک در تاریخ  22/3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                          102

4-30  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات ) هنگامی که اخبار منتشر شده در فیس بوک با اخبار رسمی کشور در تناقض بود  کدامیک برای شما قابل پذیرتر بود                                  103

4-31 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد شما به اخبار منتشر شده در فیس بوک در مقایسه با اخبار رسمی کشور در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب

انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                        104

4-32 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه؛ اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                        105

4-33 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اطلاع و شرکت در یک میتینگ سیاسی؛ در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)             106

4-34  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان استفاده از آیتم ” پسندیدم/ نپسندیدم اخبار و اطلاعات فیس بوک  در تاریخ  1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           107

4-35 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان استفاده از آیتم  پسندیدم/ نپسندیدم در رابطه با اخبار و اطلاعات فیس بوک در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           108

4-36  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه شرکت در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                          109

4-37  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه شرکت  در  گروه های  ایجاد شده توسط دوستان هم موضع شما، در فیس بوک درتاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                       110

4-38  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق

به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                           111

4-39 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاشتن در فضاهای متعلق به هواداران کاندیدای مورد نظر در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                                                           112

4-40 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                    113

4-41 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان هم موضع خود  در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                                   114

4-42 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                     115

4-43 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه اشتراک گذاشتن  اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)                                                   116

4-44 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان دریافت اخبار و اطلاعات از طریق فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)   117

4-45  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان به اشتراک گذاشتن اخبار و اطلاعات انتخاباتی موجود در صفحات فیس بوک دوستان خود با گرایش سیاسی متفاوت در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس)               118

4-46 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)،منتشر می شوند                                                                                                            119

4-47  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  میزان اعتماد به اخباری که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )منتشر می شوند                                                                                                               120

4-48 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) کامنت  گذاشتن                                                                                                             121

4-49 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان کامنت گذاری برای افرادی که برای شما  در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) کامنت گذاشتن                                                                                                                122

4-50 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                                123

4-51 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه میزان فوروارد پیام ها و اخبار های که توسط رقبای انتخاباتی در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)، منتشر می شد                                                                                                      124

4-52 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               125

4-53  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه تحقیق قبل از اضافه کردنی شخصی به لیست دوستان خود در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس                                                                                                         126

4-54  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه عضویت در فضای عمومی ایجاد شده در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                         127

4-55  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه عضویت  در فضای عمومی ایجاد شده

در فیس بوک که مخالف نظر سیاسی شما بوده در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                        128

4-56  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات)                                                                                                               129

4-57  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه پذیرفتن در خواست فرد ناشناسی برای ملحق شدن به لیست دوستان شما در تاریخ 22 /3/ 88 لغایت  27/6/88(ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                        130

4-58 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب انتخابات) در شبکه               فیس بوک                                                                                                           131

4-59 : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه  فعال بودن با هویت واقعی در تاریخ22 /3/ 88 لغایت  27/6/88  (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس ) ، در شبکه

فیس بوک                                                                                                   132

4-60  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ 1/3/88 لغایت 22/3/88(ایام تبلیغاتی انتخاباتی تا شب

انتخابات)                                                                                                     133

4-61  : توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان به گویه استفاده از عکس حقیقی خود در صفحه شخصی فیس بوک در تاریخ  22 /3/ 88 لغایت 27/6/88 (ازشب انتخابات تا راهپیمایی روز قدس )                                                                                                         134

4-62 : همبستگی بین  اعتماد در سرمایه اجتماعی درون گروهی و اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                               138

4-63 : همبستگی بین  مبادله در سرمایه اجتماعی درون گروهی و مبادله در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                                                                139

4-64  : همبستگی بین  شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی برون گروهی                                                       140

فهرست اشکال

الگوی نظری تبیینی – ترکیبی رفتار شناسی : انتخابات شهروندان ایران                           51

مدل نظری                                                                                                      57

چکیده

هدف این پژوهش، بررسی سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فضای مجازی در سال 88 با تاکید بر انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران بوده است. روش، از نوع زمینه یابی یا پیمایش انتخاب شد، و برای اجرای ابزار پژوهش و گردآوری داده های لازم، پرسشنامۀ حضوری محقق ساخته ای طراحی شد که طی روند پیش آزمون، ضریب اعتبار77/0 و ضریب پایایی75/0 مورد محاسبه قرار گرفت و به وسیلۀ آن داده ها گردآوری شد. جامعه آماری شامل دانشجویان سال های سوم و چهارم تحصیلی در دورۀ کارشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران بود که با بهره گرفتن از نمونه گیری تصادفی ساده تعداد 214 نفر مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان دهندۀ تفاوت میزان سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها قبل و بعد از انتخابات دهم ریاست جمهوری بود، یعنی میزان سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها بعد از انتخابات بیشتر از میزان آن قبل از انتخابات است و این انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی طرفداران نامزدها در فضای مجازی شده است. همچنین این فرض که انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران باعث کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی طرفداران نامزدها در فضای مجازی شده است مورد تأیید قرار گرفت. یافته های تکمیلی نشان داد که هر اندازه میزان سه شاخص اعتماد، مبادله، و شبکه های اجتماعی در سرمایه اجتماعی درون گروهی بیشتر می شود، اعتماد در سرمایه اجتماعی برون گروهی کاهش می یابد. با توجه به میزان تاثیر این سه مولفه(اعتماد، شبکه و مبادله) بر سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی، می توان گفت در فضای مجازی موجود در دانشجویان مورد مطالعه، سرمایه اجتماعی برون گروهی کاهش و سرمایه اجتماعی درون گروهی افزایش یافته است.

واژگان کلیدی: سرمایه اجتماعی درون گروهی، سرمایه اجتماعی برون گروهی، فضای مجازی، انتخابات

فصل اول :

کلیات پژوهش

1-1 مقدمه : در این فصل محقق در بیان مسئله بدنبال  تبیین مسئله بودن موضوع تحقیق می باشد و در ادامه به اهمیت و ضرورت  سرمایه اجتماعی در توسعه و پیشرفت کشور ها می پردازد. پژوهشگر از سرمایه اجتماعی بعنوان ثروت نامرئی کشورها در اهداف تحقیق یاد می کند و  خاطر نشان می کند در نبود سرمایه اجتماعی دیگر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست می دهند و در پایان به تعریف مفاهیم اصلی تحقیق از نگاه صاحبنظران پرداخته می شود.

2-1 بیان مسئله :

هرچند ردپای مفهوم سرمایه اجتماعی[1] را می توان در آثار بسیاری از جامعه شناسان کلاسیک در مفاهیمی همچون اعتماد، همبستگی، انسجام اجتماعی، هنجارها و ارزش ها دنبال کرد. با این حال مفهوم سرمایه اجتماعی پیشینه ای نسبتا جدید در علوم اجتماعی دارد و از دهه 80 به این طرف به صورت موضوعی در بین حوزه های گوناگون علمی وارد شده است، که عمده ترین آنها مطالعات توسعه ای، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است.

این سرمایه( سرمایه اجتماعی) نا ملموس بسیاری از امور زندگی روزانه مردم مانند حق کسب و کار، معاشرت،هم فکری و همدردی و داد وستد اجتماعی میان افراد و خانواده ها که واحدهای اجتماعی را می سازند در بر می گیرد.

به دلیل جایگاه کلیدی سرمایه اجتماعی در توسعه جوامع، بانک جهانی  بخش مجزایی را به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و توسعه کشور ها اختصاص داده است و در بحث های نظری، سنجشی و تاثیر گذار سرمایه اجتماعی طرح ها و مطالعات فراوانی انجام داده است، از جمله مطالعات مدنظر آنها بومی سازی و عملیاتی کردن مفاهیمی همچون سرمایه اجتماعی است که منجر به افزایش و ارتقا آن کشور در جهت توسعه می گردد.

در ایران نیز بحث سرمایه اجتماعی چند سالی است که مورد توجه قرار گرفته و در ماده 155 برنامه پنج ساله چهارم توسعه و سند چشم انداز بیست ساله به بحث سرمایه اجتماعی توجه ویژه ای شده است به گونه ای که در برنامه پنج ساله چهارم شناخت نظری، شیوه های سنجش و عملیاتی نمودن مفهوم و اندازه گیری سرمایه اجتماعی در قالب و شکل ملی در سطح کشور، پیش بینی شده است.

سرمایه جتماعی دو وجه دارد:

• سرمایه اجتماعی درون گروهی [2]
• سرمایه اجتماعی برون گروهی[3]

پاتنام[4] سرمایه اجتماعی برون گروهی را بعنوان پل ارتباطی گروه های اجتماعی گوناگون تعریف می کند او معتقد است معاشرت و شرکت در فعالیتهای گروهی است که سرمایه اجتماعی برون گروهی را تعریف می کند درحالی که سرمایه اجتماعی درون گروهی تنها گروه همجنس را پیوند می زند (پاتنام،22:2000).

اما بسیاری از اندیشمندان حوزه علوم اجتماعی وجه تمایز بین سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی را بسیار گسترده تر از آنچه که پاتنام مشخص کرده می دانند، برخی معتقدند سرمایه اجتماعی درون گروهی به تامل افراد یک جامعه نسبت به یکدیگر اشاره دارد و سرمایه اجتماعی برون گروهی عبارت است از میزان اعتماد مردم به دولت هایشان. لیکن  محقق در این پژوهش سرمایه اجتماعی درون گروهی را میزان اعتماد افراد طرفدار یک نامزد انتخاباتی به یکدیگر و سرمایه اجتماعی برون گروهی را میزان اعتماد طرفداران نامزدها به یکدیگر در نظر می گیرد و فرض بر این است که حوادث بعد از انتخابات منجر به افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی در فضای مجازی که به تبع بازتابی از واقعیت حاکم بر جامعه است، شده است در حالیکه شرط لازم برای دستیابی به جامعه پایدار و توسعه یافته  برخورداری از هر دو وجه سرمایه اجتماعی در سطح قابل ملاحظه است.

ازآنجا که حوزه مورد پژوهش در این مطالعه، فضای مجازی[5] است لازم به ذکر است که اجتماعات مجازی ترکیبی است از فضای فیزیکی(کامپیوتر) و مجازی(اینترنت) که در ذیل فناوری اطلاعات و ارتباطات تعریف می شود. اینترنت که به مجموعه بی شماری از شبکه ها اطلاق می شود و وب[6] عبارت است از، مجموعه از صفحات گرافیکی در اینترنت.

اینترنت بصورت خود جوش پدیدار شد. اینترنت محصول دنیای یکپارچه و تقسیم شده ای است. اما اولین خاستگاه آن دقیقا در دوره جنگ سرد یعنی قبل از 1989 بود. اولین شبکه ها در پنتاگون یعنی ستاد فرماندهی ار تش آمریکا بوجود آمد. (گیدنز[7]،679:2003)

اینترنت، به واسطه ایجاد و مهیا کردن مکان ملاقاتی برای افراد با سلیقه‌های مشترک و غلبه بر محدودیت‌های زمانی و مکانی، به اصلاح جامعه می‌پردازد. اینترنت به عنوان یکی از عوامل مهم ارتباطی ای مطرح است، که شبکه های ارتباطات را به شدت گسترده کرده و باعث رفع محدودیت های ارتباطی شده است . بر اساس این دیدگاه سرمایه اجتماعی از طریق شبکه روابط اینترنتی به شدت گسترده می شود.

در واقع اینترنت از طریق کانال هایی مبادله، توانای های افراد را برای ارتباط با همدیگر، صرفنظر از موقعیت های خاص آنها فراهم کرده است. انعطاف و میزان دسترسی به اینترنت، انواع جدیدی از میدان های تعامل را بین افراد ناشناخته به وجود آورده است. بنابراین اولین و پایه ای ترین عامل شکل گیری سرمایه اجتماعی که همان گسترش ارتباطات است،به وسیله اینترنت به دست می آید و اجتماعات مجازی مبتنی بر آن شکل می گیرد.

کنش متقابل الکترونیکی غالبا آزادی بخش و توان بخش معرفی می شود، چون مردم می توانند هویت های اینترنتی دلخواه خود را برای خویش خلق کنند و آزاد تر از جاهای دیگر سخن بگویند(گیدنز،147:2003).

جوامع مجازی از ابعاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بسیار آزادانه تر از جوامع واقعی هستند، به  این خاطر که  کاربران می توانند با انتخاب هویت های غیر واقعی برای خود، نظراتشان را صریح اعلام کنند. از دیگر ویژگی های فضای مجازی می توان به نبود محدودیت زمانی ومکانی و داشتن تاملات فرا مرزی اشاره کرد. در شبکه های مجازی اعتماد طرفین با هزینه کمتری نسبت به جوامع واقعی جلب می شود. (بلیمز[8]،3:2002).

فضای مجازی همانند سایر پدیده های بشری در کنار فرصت هایی که می تواند ایجاد کند، قاعدتا تهدیدهایی را همراه دارد اما اعتقاد اکثر کارشناسان براین است که اگر شما ظرفیت ها و ویژگی های یک پدیده را به درستی درک کنید، اگر تهدید هم باشد با شناخت و فعالیت منطقی  به فرصت تبدیل           می شود. اینترنت و یا به عبارت بهتر اجتماعات مجازی به نسبت جوامع فیزیکی فرصت های را برای تبادل اطلاعات، تولید و ذخیره سرمایه اجتماعی فراهم می کند و همزمان تاملات چهره به چهره را از کاربران خود سلب می کند. جامعه ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست، در سالهای اخیر کاربران ایرانی جوامع مجازی(شبکه ها،چت،ایمیل و نظایر آن را ) را به نسبت جوامع واقعی بستر مناسبی برای ابراز صریح عقائدشان یافته اند.

از آنجائیکه نظریۀ سرمایۀ اجتماعی تحلیل خود را بر ویژگی های کلان اجتماعی متکی کرده و به این امر اشاره دارد که این ویژگی ها، انگیزشی در افراد ایجاد می کند که عامل مشارکت و توسعه جامعه می شود. بنابراین عدم وجود سرمایۀ اجتماعی(اعتماد و شبکۀ پیوندها) در افراد سبب عدم مشارکت آنها در     فعالیت های اجتماعی می شود(موسوی، 1385: 78).

صاحبنظران بر این باورند که یکی از معیارهای سنجش، افزایش و یا کاهش سرمایه اجتماعی انتخابات است. اساسا مفهوم سرمایه اجتماعی با انتخابات و فعالیتهای که نیازمند مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه است، رابطه مستقیم دارد. به عبارتی دیگر لازمه بوجود آمدن سرمایه اجتماعی، مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه در موضوعاتی همچون انتخابات است.

دهمین انتخابات ریاست جمهوری که در سال 1388 بر گزار شد یکی از عرصه های جدی، برای بررسی رشد وافول سرمایه اجتماعی در ایران است. حضور 80 درصدی مردم در انتخابات نشانه تمایل جدی مردم برای مشارکت در تعیین سرنوشت خود بود. با این حال حوادث بعد از انتخابات تاثیر جدی بر اعتماد به عنوان مولفه کلیدی سرمایه اجتماعی در ایران داشت.  بعد از حوادث انتخابات ریاست جمهوری در سال 1388، افراد جامعه فضای مجازی را بستر مناسبی برای ابراز واقعی نظرات خود یافته اند، که این نظرات بازتابی از جو حاکم موجود در فضای کشور بود که نشانگر کاهش شاخص های همچون اعتماد عمومی و مشارکت عمومی از کلید ترین مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای کشور بود. با در نظر گرفتن این مساله  محقق بر آن شد که به واکاوی علت کاهش سرمایه اجتماعی در فضای مجازی ایران بپردازد و در پایان با ارائه پیشنهادات امیدوار به شکل گرفتن مجدد سرمایه اجتماعی در بین مردم  وبهبود یافتن رابطه مردم با یکدیگر باشد.

با توجه به اینکه فضای مجازی از ابعاد مختلفی چون ایمیل[9]، چت[10]، شبکه های اجتماعی[11] و نظایر آن تشکیل شده است و هر یک از این ابعاد قابلیت طرح و بررسی بعنوان موضوع تحقیق مستقلی را دارا هستند. لذا پرداختن به همه ابعاد فضای مجازی در یک تحقیق، اعتبارعلمی تحقیق را زیر سوال خواهد برد. از این رو با توجه به موضوع تحقیق محقق بر آن شد به مطالعه موردی  فیس بوک به عنوان یکی از شبکه های اجتماعی مجازی و بعدی از ابعاد تشکیل دهنده فضای مجازی بپردازد. لازم به ذکر است شبکه فیس بوک  در مقایسه با دیگر شبکه های اجتماعی مجازی با اقبال بیشتری از سوی کاربران ایرانی مواجهه است.

ساختار شبکه اجتماعی فیس بوک از قابلیتی برخوردار است که شاید بتوان ادعا کرد، تمامی امکانات ارتباطی(از قبیل چت، ایمیل و غیره) فضای مجازی و شبکه های اجتماعی اینترنتی دیگری نظیر تویتر و مای اسپیس را در دل خود جای داده است.فیس بوک به نسبت دیگر شبکه های اجتماعی مجازی کاربران بیشتری را به خود اختصاص داده است. لذا نتایج حاصل از مطالعه موردی شبکه فیس بوک که موضوع این تحقیق می باشد قابلیت تعمیم به دیگر شبکه های اجتماعی مجازی را داراست.

محقق در این پژوهش بر این باورست که انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی(افزایش اعتماد افراد طرفدار یک نامزد خاص به یکدیگر) و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی(کاهش اعتماد افراد طرفداران دو نامزد انتخابات به یکدیگر)،به عبارتی دیگر این پژوهش بدنبال بررسی تاثیر انتخابات بر اعتماد و دیگر  مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای مجازی است. هر چند انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی می شود ولیکن صاحبنظران معتقدند توسعه یک جامعه نیازمند افزایش هر دو گونه سرمایه اجتماعی است.

از این رو با توجه به اهمیت اعتماد، مبادله و شبکه های اجتماعی بعنوان کلیدی ترین مولفه های سرمایه اجتماعی و مطالعه موردی شبکه اجتماعی فیس بوک بعنوان نمونه جامع از فضای مجازی، محقق به دنبال سنجش سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فیس بوک در سال1388 با تاکید بر دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران است.

3-1 ضرورت و اهمیت تحقیق:

یکی از عوامل موثر بر فرایند توسعه اجتماعی در جهان موضوع سرمایه اجتماعی ونرخ بهره مندی آن در کشورها می باشد. بدون شک در کشور های جهان سوم و توسعه نیافته موضوع سرمایه اجتماعی است که  می تواند کاستی های منابع اقتصادی را تا حدودی بپوشاند. به عبارتی به دلیل محدودیت منابع و سرمایه های اقتصادی در کشور های جهان سوم، سرمایه اجتماعی می تواند جایگزین مطلوبی برای سرمایه مالی و اقتصادی باشد. علاوه بر توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی یک جامعه نیز وابسته به سرمایه اجتماعی موجود در آن جامعه است. افزایش بهره وری عوامل تولید، از جمله مهمترین تاثیرات سرمایه اجتماعی بر مناسبات اقتصادی است و راز آن در کاهش هزینه های تولید ومبادلات اقتصادی نهفته است زیرا در فضای پر اعتماد دیگر نیازی به هزینه های اضافی برای جلب اعتماد طرفین در مبادلات نیست و سرعت وسهولت  مبادلات افزایش می یابد. در واقع سرمایه اجتماعی را می توان در کنار سرمایه های اقتصادی و انسانی ، بخشی از ثروت ملی به حساب آورد که بستر مناسبی برای بهره برداری از سرمایه انسانی و فیزیکی(مادی) و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد میشود. بدون سرمایه اجتماعی، هیچ اجتماعی به هیچ سرمایه ای نمی رسد، به طوریکه بسیاری از گروه ها، سازمان ها و جوامع انسانی بدون سرمایه اقتصادی و صرفا با تکیه بر سرمایه انسانی و اجتماعی توانسته اند به موفقیت دست یابند، اما هیچ مجموعه انسانی ، بدون سرمایه اجتماعی نمی تواند اقدامات مفید و هدفمندی انجام دهد. سرمایه اجتماعی بر خلاف سایر سرمایه ها بصورت فیزیکی وجود ندارد بلکه حاصل تعاملات  و هنجارهای گروهی و اجتماعی نظیر اعتماد متقابل، تاملات اجتماعی متقابل؛ گروه های اجتماعی، احساس هویت جمعی و گروهی، احساس وجود تصویری مشترک از آینده و کار گروهی در یک نظام اجتماعی است و از طرف دیگر افزایش آن می توان موجب پایین آمدن جدی سطح هزینه های اداره فرایند توسعه جامعه و هزینه عملیاتی سازمانها می شود(فیلد،20:2003).

بانک جهانی ، سرمایه اجتماعی را به عنوان «ثروت نامرئی یک کشور» در نظر می گیرد و با توجه به اهمیت جایگاه سرمایه اجتماعی در توسعه کشورها و یادآوری این موضوع که در صورت فقدان سرمایه اجتماعی دیگر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست می دهند، محقق را بر آن داشت که به بررسی جایگاه این سرمایه در ایران بپردازد لیکن چون افراد،  فضای مجازی را به نسبت فضای فیزیکی، محیطی آزادتر برای ابراز نظراتشان یافته اند لذا پژوهشگر اجتماعات مجازی را با توجه به ویژگی های همچون انتخاب هویت های غیر واقعی، نبود محدودیت زمانی ومکانی و داشتن تاملات فرا مرزی، در مقابل جوامع واقعی نزدیکتر به واقعیت در نظر می گیرد و به همین دلیل مطالعه سرمایه اجتماعی را در فضای مجازی بعنوان مساله قابل تامل مطرح می کند (ولکاک و نارایان[12]،5:2003).

[1]Social capital

[2]Bonding social capital

[3] Bridging social capital

دانشگاه شهید چمران اهواز پردیس دانشگاهی پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی

5-3- پیشنهادات کاربردی.. 117

5-4- پیشنهادات پژوهشی.. 118

5-5- محدویت ها 119

5-6- خلاصه فصل. 120

منابع فارسی.. 123

منابع انگلیسی.. 127

فهرست جداول

عنوان                                                                                               صفحه

جدول(2-1) نحوه استخراج متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………… 54

جدول 3-1 : ضرایب آلفای کرونباخ متغیرهای  مختلف تحقیق………………………………………………….. 68

جدول 3-2:گویه های سنجش پایگاه اجتماعی- اقتصادی در بعد عینی…………………………………………. 71

جدول 3-3: گویه های سنجش پایگاه اجتماعی- اقتصادی در بعد ذهنی……………………………………….. 72

جدول 3-4:گویه های سنجش متغیر مشارکت فرهنگی…………………………………………………………….. 74

جدول 3-5 :گویه های سنجش متغیر مشارکت اجتماعی…………………………………………………………… 75

جدول 3-6 :گویه های سنجش متغیر مشارکت سیاسی…………………………………………………………….. 76

جدول 3-7 :گویه های سنجش متغیر هویت اجتماعی………………………………………………………………. 77

جدول 3-7 :گویه های سنجش متغیر هویت ملی.. 79

جدول 3- 8: گویه های سنجش متغیر میزان استفاده از رسانه……………………………………………………… 80

جدول 3-9 :گویه های سنجش متغیر دینداری……………………………………………………………………….. 80

جدول 3-10 :گویه های سنجش متغیر حقوق شهروندی…………………………………………………………… 82

جدول (1-4): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گروه های سنی……………………………………………. 86

جدول (4-2) آماره های توصیفی مربوط به متغیر جنس…………………………………………………………… 86

جدول (4-3) آماره های توصیفی مربوط به متغیر وضعیت تاهل…………………………………………………. 87

جدول (4-4) توزیع فروانی پاسخگویان بر حسب متغیر تحصیلات.. 87

جدول (4-5) آماره های توصیفی مربوط به متغیر قومیت………………………………………………………….. 88

جدول (4-6)توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد عینی………. 89

جدول (4-7)توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب متغیر پایگاه اجتماعی – اقتصادی در بعد ذهنی………. 90

جدول (4-8) : آماره های توصیفی مربوط به متغیرهای مستقل…………………………………………………… 90

جدول (4-9)آماره های توصیفی مربوط به متغیر آگاهی از حقوق شهروندی………………………………….. 91

جدول (4-10)رابطه بین متغیرهای مشارکت فرهنگی و آگاهی از حقوق شهروندی…………………………. 92

(جدول 4-11) رابطه بین متغیرهای مشارکت سیاسی و آگاهی از حقوق شهروندی.. 92

جدول (4-12) رابطه بین متغیرهای مشارکت اجتماعی و آگاهی از حقوق شهروندی.. 93

این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :

پایان نامه ارشد نیازسنجی آموزشی کارکنان کتابخانه ملی به منظور ارائه برنامه آموزشی مورد نیاز

جدول (4-13) رابطه بین متغیرهای هویت ملی و آگاهی از حقوق شهروند………………………………… ی 93

جدول 4-14- رابطه بین متغیرهای هویت اجتماعی و آگاهی از حقوق شهروندی…………………………… 94

جدول (4-15) رابطه بین متغیرهای استفاده از رسانه و آگاهی از حقوق شهروندی………………………….. 95

جدول (4-16) رابطه بین متغیرهای میزان دینداری و آگاهی از حقوق شهروندی……………………………. 95

جدول (4-17)رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی و آگاهی از حقوق شهروندی…………….. 96

جدول (4-18)رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی عینی و آگاهی از حقوق شهروندی……… 96

جدول (4-19) رابطه بین متغیرهای پایگاه اجتماعی – اقتصادی ذهنی و آگاهی از حقوق شهروندی……. 97

جدول (4-20)رابطه بین متغیرهای« سن» و « آگاهی از حقوق شهروندی » 97

جدول (4-21) آزمون تفاوت میانگین (T) آگاهی از حقوق شهروندی برحسب جنسیت………………….. 98

جدول (4-22) آزمون تفاوت میانگین (T) آگاهی از حقوق شهروندی برحسب وضعیت تاهل…………… 99

جدول (4-23)آزمون آنالیز واریانس یک طرفه آگاهی از حقوق شهروندی برحسب قومیت………………. 100

جدول (4-24)آزمون آنالیز واریانس یک طرفه تحصیلات و آگاهی از حقوق شهروندی…………………… 101

جدول (4-25) تجزیه و تحلیل رگرسیون چند متغیره متغیرهای مستقل و آگاهی از حقوق شهروندی…… 107

جدول (4- 26) نتایج حاصله از رگرسیون چند متغیره فرضیه های تحقیق…………………………………….. 107

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

شهروندی[1] از مشتقات شهر[2] و حاصل رابطه دو سویه فرد و دولت است،این رابطه از یک سو متضمن وفاداری فرد به دولت و از سوی دیگر مستلزم حمایت دولت از فرد می باشد. به باور برخی از صاحب نظران شهرنشین ها آن هنگامی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به حقوق و تکالیف خویش در قبال شهر و اجتماع عمل کنند به شهروند ارتقاء یافته اند،یک شهروند عضو رسمی یک شهر،ایالت یا کشور است،افرادی که به یک دولت ـ ملت خاص تعلق دارند، دارای اسناد و مدارکی هستند که این اسناد و مدارک را قانون اساسی هر دولتی تعیین می کند. که معمولاً تابع دو معیار می باشد: یک محل تولد و دیگری ملیت پدر و مادر،البته شهروندی از راه ازدواج با زن یا مرد شهروند هر کشوری نیز بدست می آید. اما این گونه شهروندی همه حقوق شهروندی را شامل نمی شود.

در هر حکومتی دو گروه وجود دارد، که هر کدام دو نقش متمایز را بازی می کنند: یک گروه نقش فرمانروا و گروه دیگر نقش فرمانبردار،آن هنگام که به گروه فرمانروایان عنوان دولت داده شود،گروه فرمانبرداران شهروندانی هستند که حاکمان با رأی و نظر آنها انتخاب شده و نماینده آنها می باشند (قاضی، 1385 :19). شهروندی اصلی است، که بر روابط دولت و اعضاء جامعه نظارت می­ کند، یعنی از یک سو با امتیازات دولت و حقوق افراد و از سوی دیگر به مناسبات و فرایندهای تاریخی مربوط می­شود. شهروندی اعتبار فرد را در جامعه مشخص می­ کند (ربانی، 1387 :247).

شهروند عضو یک اجتماع سیاسی است که بهرمند از حقوقی است که البته وظایف عضویت برای او محفوظ است. اگر به این تعریف دقت شود،نمی­توان هیچ شهروندی را بدون مسئولیت واجد حق دانست. (افروغ،18:1387)

از دیدگاه سنتی شهروندی مستلزم داشتن حقوق و تکالیف معین، واقعی و عینی نسبت به یک دولت حاکم است نه وظایف و حقوق غیر دقیق و داوطلبانه نسبت به یک حکومت جهانی و همه افراد بشر (امام جمعه زاده ،1380:28).

از دیدگاه مدرن در دوران جهانی شدن شهروندی مفهوم جدید و گسترده­ای یافته است، به نحوی که این مفهوم دیگر تنها از طریق دولت ـ ملت تبیین نمی­گردد. بلکه بطور فزاینده ای تبدیل به یک مفهوم غیر سرزمینی گردیده و گفتمان های جدیدی از حقوق ،مشارکت و … را مطرح می کند که رفتار شهروندان و کیفیت مشارکت آنان در امور جامعه از شاخص های توسعه یافتگی جوامع محسوب  می شود.

جذابیت شهروندی صرفا به خاطر منافعی نیست که به فرد می­رساند. شهروندی همواره یک ایده­ی دو جانبه و بنابراین، یک ایده­ی اجتماعی است. قابل تصور است که یک جامعه بتواند بدون بیان رسمی حقوق به درستی کارکند اما به سختی می­توان وجود یک جامعه انسانی با ثبات را بدون وجود حس تعهد میان اعضایش تصور نمود. بنابراین، حقوق شهروندی[3] مبنای عالی برای ادره­ی امرو انسان به شمار می­رود و زندگی آن­ها که از پیش به وسیله نژاد، مذهب، طبقه، جنسیت یا صرفا یکی از هویت­شان تعیین می­شد به وسیله شهروندی تعیین می­شود، چرا که شهروندی بیش از هر هویت دیگر قادر است انگیزه­ی سیاسی اساسی انسان­ها را، که هگل[4] آن را ” نیزا به رسمیت شناخته شدن” می­نامد، ارضا نماید (ویلیامز[5]، 1997). این ایده نمی ­تواند صرفا مجموعه ­ای حقوقی باشد که فرد را در تعهد به یدگران رها کند بلکه حقوق شهروندی همیشه به چارچوبی برای پذیرش و مکانیزم­هایی برای تحقق شان نیاز دارند. چنین چارچوبی، که شامل دادگاه­ها، مدارس، بیمارستان­ها و پارلمان­ها می­شود، نیاز دارد که همه شهروندان وظیفه خود را در حفظ آن ایفا کنند (هزارجریبی و امانیان،1390).

با توجه به آنچه تاکنون گفته شد، هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر آگاهی از حقوق شهروندی می باشد. از این رو با بهره گرفتن از چهارچوب نظری مشخص و بهره­ گیری از پیشینه تجربی بحث حاضر، به تبیین آگاهی از حقوق شهروندی در این پژوهش خواهیم پرداخت.

1-2- بیان مساله

شهروندی یکی از مهمترین عرصه های سیاسی – اجتماعی است که در طول تاریخ به اشکال گوناگون و با تعابیر مختلف حقوقی ، سیاسی و فلسفی رواج داشته است. صاحب نظرانی که به قصد بررسی چگونگی تحول مفهوم شهروندی کتاب تاریخ را ورق زده اند، در یک نکته اتفاق نظر دارند ، و آن اینکه شهروند موقعیتی است که هم حق افراد را برای برخورداری از حقوق به رسمیت می شناسند، و هم مسئولیت جمعی شهروندان را که اداره با ثبات امور بر آن مبتنی است (شیانی و دادوندی ،1389)

آشنایی با مفهوم شهروندی به خوبی نشان می دهد که این ایده در اصل به حقوق اقتصادی و سیاسی دسترسی و مشارکت مربوط می شود و کسانی که برای پوشش حقوق اجتماعی فراسوی آنها حرکت می کنند ، فقط ارتقاء برابری را به منظور حمایت از یکپارچگی اقتصادی هدف قرار می دهند ( شیانی ،1384 :18). بنابراین شهروندی به یک فرد حق مشارکت در قدر ت سیاسی و برخوداری از حقوق مدنی و اجتماعی را می دهد. این مفهوم ترجمان حقوق و آزادی های اساسی و عمومی جامعه بوده و اساسی ترین نیازهای هر ملت را در برمی یگرد. « حقوق شهروندی»  در تعریف خود ناظر بر حقوق فردی و رابطه فرد با دولت و دیگر شهروندان است و در برگیرنده ابعاد سیاسی ، مدنی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و جنسیتی می شود. بنابراین در یک برداشت شهروندی موقعیتی است که به موجب آن شهروند از حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جنسیتی برخوردار می شود. شهروندان به موجب  قانون دارای حقوق و تامین برابر آن بریا تمام شهروندان فارغ از تعلقات قویم، نژادی، فرهنگی، مذهبی، جنسیتی و اقتصادی آنان است.

اگر چه در تعاریف مختلف مفهوم شهروندی ، جنبه های حقوقی آن مورد تاکید قرار گرفته است ، در برگیرنده مجموعه ای از تعهدات و تکالیف است. اهمیت این مطلب از آن جهت است که طبق این تعریف مسئولیت شهروندی همان « خودآگاهی مردم از حقوق شهروندی و احساس نیاز همگانی برای اجرای این حقوق است » (نوروزی ، 1385 :28) بدین معنا که افراد تا نسبت به حقوق شهروندی خودآگاهی نداشته باشند، از وظایف خودآگاه نخواهند شد و به آن عمل نخواهند کرد. چرا که حقوق بر مسئولیت ها دلالت داشته و در خلاء شکل نگرفته است. پس برای اینکه حقوق شهروندی موثر باشد، شهروندان باید حقوق یکدیگر  را بشناسند و آنها را محترم شمارند.

در چند دهه اخیر حقوق شهروندی به یکی از پیچیده ترین مسائل سیاسی و اجتماعی تبدیل شده و توجه متفکران و سیاستمداران زیادی را به خود جلب کرده است. جایگاه حقوق برای حل موفقیت آمیز مسائل مهم حکومت داری یعنی نیاز به توزیع عادلانه منابع و حفظ نظم بسیار حیاتی بوده و نقش مهمی را در حل برخوردهای اجتماعی ایفا کرده است. چرا که رعایت حقوق شهروندی منوط به شناسایی این حقوق در جامعه ، چگونگی عمل به آنها و نحوه ضمانت اجرایی آنهاست که خود عملی مهم در جهت رشد شخصیت فردی و اجتماعی به شمار می­رود. براین اساس، آگاهی از حقوق شهروندی به فرد اجازه دخالت آگاهانه در سرنوشت خود را می­دهد و منجر به احقاق حقوق خود و زندگی بهتر برای خود و دیگر اعضای جامعه می شود. بنابراین میزان آگاهی افراد از حقوق و تعهداشان و شیوه های فعال شدن آن ها در جامعه، در میزان تحقق شهروندی و ارتقاء آن نقش موثری دارد. بنابراین شهروندی بیش از آن که نیازمند بحث درباره شاخص­ها و مولفه­های حقوق و وظایف باشد، ضرورت بررسی پیرامون عوامل مؤثر بر میزان آگاهی افراد از حقوق شهروندی را بازتاب می کند.  باتوجه مباحثی که تاکنون ذکر شد، هدف اساسی تحقیق حاضر پاسخگویی به این سوال اساسی است که میزان آگاهی از حقوق شهروندی شهروندان شهر اهواز در چه حد است ؟ و عوامل تاثیرگذار بر

دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار دانشکده علوم انسانی

          اعتماد مخاطب از دیدگاه دانشجویان)……………………………………………………… ….  108

(23-4) جدول ضرایب بتای عوامل غیررسانه ای (دیدگاه دانشجویان)…………………….. ….  108

(24-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل رسانه ای بر

          اعتماد مخاطب از دیدگاه اساتید)…………………………………………………………… ….  109

(25-4) جدول ضرایب بتای عوامل رسانه ای (دیدگاه اساتید)……………………………….. ….  110

(26-4) جدول بررسی معناداری مدل برای تحلیل رگرسیون (تاثیر عوامل رسانه ای بر

          اعتماد مخاطب از دیدگاه دانشجویان)……………………………………………………… …  111

(27-4) جدول ضرایب بتای عوامل رسانه ای (دیدگاه دانشجویان)…………………………. …  111

فهرست نمودار ها

نمودار ها                                                                                                                          صفحه

(1-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به گروه های مورد بررسی……………………… …..  87

(2-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به جنسیت اساتید………………………………… ……  88

(3-4) نمودار هیستوگرام مربوط به توزیع سنی اساتید مورد بررسی در پژوهش…………. …..  89

(4-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به سطح تحصیلات اساتید…………………….. …..  90

(5-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به رشته تحصیلی اساتید……………………….. …..  91

(6-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به جنسیت دانشجویان………………………….. …..  92

(7-4) نمودار هیستوگرام مربوط به توزیع سنی دانشجویان مورد بررسی در پژوهش…… …..  93

(8-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به سطح تحصیلات دانشجویان……………….. …..  94

(9-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به رشته تحصیلی دانشجویان…………………. …..  95

(10-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد میزان مطلوبیت

          کارکرد سریالها…………………………………………………………………………………… …..  99

(11-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد مطلوبیت کارکرد

           سریالها (مقایسه ای)…………………………………………………………………………… …..  101

(12-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظردانشجویان در مورد میزان مطلوبیت

          کارکردسریالها……………………………………………………………………………………. …..  102

این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :

بایگانی‌های مقالات و پایان نامه ها - خوشفکری - مرجع ایده ها و آموزش های علمی

(13-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظردانشجویان درمورد مطلوبیت کارکرد

          سریالها(مقایسه ای)……………………………………………………………………………… …..  104

(14-4) نمودارستونی درصدفراوانی مربوط به نظر اساتید در مورد کارکرد سریالها در

          افزایش اعتماد مخاطب………………………………………………………………………… …..  105

(15-4) نمودار ستونی درصد فراوانی مربوط به نظر دانشجویان در مورد کارکرد سریالها

          در افزایش اعتماد مخاطب…………………………………………………………………….. …..  106

فهرست شکل ها

شکل                                                                                                                                            صفحه

(1-2) مدل نظری اعتماد در سطح خرد …………………………………………………………….. …..  37

(2-2) مدل نظری اعتماد در سطح میانه……………………………………………………………… …..  40

(3-2) مدل نظری کارکرد رسانه در نظریه مک کوایل…………………………………………… …..  42

(4-2) مدل نظری کارکرد رسانه در ایجاد اعتماد اجتماعی…………………………………….. …..  43

(5-2) مدل نظری تلفیق دیدگاه های اعتماد اجتماعی…………………………………………….. …..  44

(6-2) تاثیر رسانه بر اعتماد در دیدگاه پوتنام………………………………………………………. …..  49

(7-2) مدل نظری عوامل موثر بر اعتماد مخاطبان به رسانه…………………………………….. …..  64

(8-2) مدل تحلیلی تحقیق ……………………………………………………………………………… …..  67

چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسی و سنجش کارکرد سریالهای تلویزیونی تولید شده در سال1390-1389 و برخی متغیرهای مرتبط با آن، در سطح دانشجویان و اساتید ایرانی دانشکدۀ صدا و سیما بود. در مبانی نظری، از تلفیق نظریات مختلف در مبحث اعتماد و همچنین حوزه رسانه، چارچوب نظری تدوین و با بهره گیری از آن، مدل تحلیلی و فرضیات این مطالعه طراحی شدند. فرضیه ها مبتنی بر کارکرد مطلوب رسانه ملّی و موفقیت آن در افزایش اعتماد مخاطبین با پخش سریال های تلویزیونی به همراه تأثیر احتمالی عوامل غیررسانه ای (برون سازمانی) و عوامل رسانه ای (درون سازمانی) بر میزان اعتبار رسانه در نزد مخاطب و در نتیجه اعتماد آنها به رسانه تنظیم شد. روش از نوع زمینه یابی یا پیمایش بود و برای ابزار پژوهش، پرسشنامۀ حضوری محقق ساخته ای طراحی شد که طی یک پیش آزمون، مورد اعتباریابی و پایایی سنجی قرار گرفت و به وسیلۀ آن داده ها گردآوری شد. حجم نمونه با بهره گیری از جدول تعیین حجم نمونه مورگان، حدود 265 نفر(شامل 66 نفر اساتید و 199 نفر دانشجو) از جامعۀ آماری برآورد شد، و با بهره گرفتن از روش نمونه گیری طبقه ای انتخاب شدند. یافته ها نشان داد که؛ میزان مطلوبیت کارکرد سریالهای پخش شده از تلویزیون در سال 90-1389 و کارکرد آنها در افزایش اعتماد مخاطب به رسانه، از نظر اساتید و دانشجویان کم و رو به متوسط بوده است. همچنین متغیرهای جنسیت، سطح تحصیلات و رشته تحصیلی نمی توانستند پیش بینی کننده های معنی داری برای اعتماد مخاطب به رسانه باشند. از نظر اساتید، عینیت و موثق و معتبر بودن و از نظر دانشجویان، عوامل رسانه ای مانند صداقت، موثق و معتبر بودن، عینیت، بی طرفی، جامعیت، همگن سازی، جذابیت و انگیزه، قابلیت اعتماد پیش بینی کننده های معناداری برای اعتماد مخاطب به رسانه را نشان دادند. یافته ها نشان داد که بین سن و همچنین بین اکثریت عوامل رسانه ای و افزایش اعتماد به رسانه رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و از آنجایی که از نظر اساتید و دانشجویان رابطه بین مطلوبیت و همینطور موفقیت کارکرد سریالها با افزایش اعتماد مخاطب به رسانه کم و رو به متوسط بوده است، لذا نمی توان بین این متغیرها رابطه مثبتی قائل بود. در استنتاج نهایی، الگوی نظری مطروح در ارتباط با نقش متغیرهای مطروح در اعتماد به رسانه مورد بازبینی و بررسی قرار گرفت و به لحاظ نظری بحث و تفسیر شد.

واژگان کلیدی: رسانه، کارکرد، اعتماد، مخاطب.

فصل اول کلیات تحقیق: مقدمه بیان مسئله اهمیت و ضرورت پژوهش اهداف پژوهش

• مقدمه

تلویزیون به عنوان یکی از رسانه های جمعی مهم، با وجود عمر نه چندان طولانی توانسته است در بسیاری از مناطق جهان خود را معرفی و با توجه به تحولاتی که از نظر علمی و فناوری در جهان پدید آمده است، هر روز گستره خود را وسیع تر کند. با توجه به توانایی های زیادی که این رسانه دارد، توانسته است به صورت های گوناگون حیات بشری را در حوزه های مختلفی مانند اقتصاد، فرهنگ و امنیت اجتماعی تحت تاثیر قرار دهد (شاه محمدی،184:1389). بسیاری از نظام ها تلاش می کنند با در اختیار گرفتن و جهت دهی به رسانه، در جهت تحکیم و تثبیت خود یاری بجویند؛ بنابراین یک رسانه برای حضور همیشگی خود نیاز به مخاطب و البته اعتماد او دارد (حیاتی، 6:1388).

در بستر تعاملات و کنش های گروهی، اعتماد به منزله یک مکانیسم اجتماعی با کارکردهای متعدد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و روانشناسی خود نقش مهمی را در این زمینه ایفا می کند. در واقع زندگی انسان بدون احساس اعتماد به خود، اعتماد به آینده و اعتماد به جهان پیرامون خود همراه با اضطراب و کشمکش تحمل ناپذیری است که ممکن است باعث از هم پاشیدگی فرد و نابودی وی شود. اعتماد، رشد انسان و شکوفایی استعدادها و توانایی او را تسهیل می کند و رابطه او را با دیگران به رابطه ای خلاق و شکوفا تبدیل می سازد تا فرد بتواند آرامش، امنیت، آزادی و استقلال را در کنار دیگران تجربه کند (قدیمی،90:1386).

در پژوهش حاضر رابطه بین سریالهای سیمای جمهوری اسلامی ایران و اعتماد مخاطب به رسانه مورد نظر محقق است و این نکته مورد بررسی قرار می گیرد که کارکرد سریالهای تولید و پخش شده سیما در سال 1390-1389 از نظر اساتید و دانشجویان دانشکده صداوسیما در افزایش اعتماد مخاطب به رسانه ملی در ایران چگونه است.

2-1- بیان مسئله

تلویزیون از جمله وسایل ارتباط جمعی[1] است که به سبب فراگیری و وسعتی که دارد از اهمیت فراوانی برخوردار است، چنانکه برنامه های این وسیله مهم ارتباط جمعی، بر بینندگان و مخاطبین اثر عمیقی می نهد که البته نوع اثر و میزان اثر گذاری آن یکسان نبوده و به عوامل گوناگون بستگی دارد که می توان به ساختار و نظام تلویزیون در هر جامعه که متاثر از ویژگی های ساختار نظام اجتماعی آن جامعه است اشاره نمود. از جمله وظیفه مهم تلویزیون و برنامه هایی که تولید و پخش می شوند افزایش اعتماد و به عبارتی مخاطب سازی است و اگر بتواند بخوبی به ایفای این وظایف خود بپردازد، در آن صورت می توان گفت تلویزیون در به انجام رساندن رسالت و اهداف خود موفق بوده است.

امروزه به دلایلی فناورانه شاهد گسترش رسانه های جدید دیداری و شنیداری و آغاز عصر ارتباطات چندرسانه ای پلورالیستی هستیم. به دلیل دیجیتالی شدن ارتباطات و به خصوص توسعه تکنولوژی ماهواره و پخش برنامه های تلویزیونی از طریق فناوری ماهواره ای، جذب، نگهداری و افزایش مخاطب تلویزیونی به امری نگران کننده و مهم و جدی تبدیل شده است. در چنین شرایطی دست اندرکاران رسانه ها همواره در پی فراهم کردن شرایطی هستند تا مخاطبان به پیامهای تولید شده توسط آنها بی اعتنا و بی اعتماد نگردند؛ چرا که اعتماد مردم به یک رسانه موجب توجه بیشتر مخاطبان به آن رسانه و زمینه سازی جهت تحقق اهداف مورد نظر آن رسانه در جامعه می شود؛ عواملی که تضمین کننده حیات و موفقیت رسانه ها است. (علیزاده،6:1389).

به بیان دیگر در عصری که بدلیل پیشرفت فناوری های رسانه ای و ظهور شبکه های ماهواره ای و اینترنتی فراوان (افزایش منابع فرستنده) و گرم شدن بازار رقابت، امکان انتخاب بیشتری برای مخاطبان رسانه ها فراهم شده، رسانه ای می تواند ادامه حیات بدهد که ضمن پاسخ به نیازمندی ها و خواسته های مخاطبان و ارزش های آنها اعتماد و اطمینان مخاطبان بیشتری را به خود جلب کند؛ مخاطبانی که امروزه با ویژگی هایی چون متنوع بودن، فعال بودن و گزینشی عمل کردن، از مخاطبان گذشته متمایز می شوند. گسترش، تنوع و بسط فعالیتهای یک رسانه صرفاً در شرایطی موثر واقع خواهد شد که اعتماد به آن رسانه به عنوان پیش شرط این اقدامات از قبل به وجود آمده باشد یا لااقل ضمن فعالیت رسانه به وجود بیاید و مستمراً افزایش یابد. در واقع اعتماد مخاطب به رسانه بزرگترین سرمایه و ابزار آن رسانه است که مبتنی بر آن می تواند به تداوم هستی خویش امیدوار باشد. ریزش مخاطب به تدریج منجر به سقوط هویت و هستی یک رسانه می شود؛ بنابراین جلب و حفظ اعتماد مخاطب، شرط موفقیت هر رسانه است (همان،5).

پس با توجه به موارد مذکور امروزه اعتماد به رسانه یکی از مهمترین دغدغه های فکری مسئولان رسانه تبدیل شده و تاثیر بسیار آن بر مخاطب اصلی پذیرفته شده است. مهمترین بحث در زمینه اعتماد میزان اطلاع رسانی و درستی و نادرستی پیامی است که رسانه پخش می کند. درستی اخبار رسانه ها موجب جلب نظر مخاطبان می شود و در نتیجه اعتماد آنان به رسانه را در پی خواهد داشت و هر چه میزان اعتماد مخاطبان به رسانه بیشتر باشد میزان اثرگذاری و آگاهی بخشی آن بیشتر خواهد بود(شاه محمدی، 185:1389).

به جرات می توان گفت که برای هیچ رسانه ای به اندازه تلویزیون، مخاطب مهم نیست از این رو می کوشد سلایق و علاقه های گوناگون مخاطبانش را پاسخگو باشد و این موضوع در راستای کارآمدی رسانه بسیار مورد توجه است تا بتواند ارتباطی دو سویه میان مخاطبان و تلویزیون بر قرار نماید (حیاتی،7:1388).

به همین منظور حفظ مخاطب و جلب اعتماد آنها نیازمند ایفای نقش های پویا در رسانه است. عموماً در زمینه کارکرد باید گفت که وسایل ارتباط جمعی دارای کارکردهای گوناگون زیر در جامعه هستند.

الف) نقش تفریحی[2]: بطور معمول وسایل ارتباط جمعی اوقات فراغت آدمیان را پر می کنند. جزیی از کارکرد وسایل ارتباطی صرفاً تفریح و تفنن انسانهاست تا از آنان موجوداتی توانا و خلاق برای کار به بار آورد (صداقتی فرد،133:1388 به نقل از ساروخانی، 1368).

ب) نقش خبری[3]: از طریق رسانه ها، اطلاعات و اخبار گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، زیستی، و غیره از هر نقطه جهان به سرعت به سایر نقاط ارسال یا پخش می گردد.

.ج) نقش آموزشی[4]: رسانه های مختلف و در صدر آنها تلویزیون و رادیو می تواند کارکرد آموزشی بس وسیعی داشته باشند، به طوری که به صورت آشکاری اهداف آموزشی نظام آموزش و پرورش را با پخش برنامه های یاد دهی دروس برای دانش آموزان و دانشجویان تحقق بخشد.

د) نقش همگن سازی[5]: وسایل ارتباط جمعی با اثری مشترک بر افراد جامعه، به نوعی توده مردم را به لحاظ فرهنگی شبیه می سازند و در سطح جهانی بخشی از مفهوم جهانی شدن در همین معنا، یعنی همگن سازی جهانی الگوهای زندگی، علایق و سلایق و انتظارات به کار می رود.

ه) نقش تحول فرهنگی[6]: رسانه ها اثرات مثبتی را در ارتقای سطح فرهنگ و آگاهی های عمومی مردم می توانند ایفا نمایند. بسیاری از برنامه های آموزشی به صورت آشکار و برنامه های تفریحی از قبیل سریال های تلویزیونی با هدف اشاعه چنین کارکردی تولید می شوند. (صداقتی فرد،133:1388)

همچنین برخی معتقدند که یکی دیگر از کارکرد های رسانه های جمعی، نظارت بر محیط است. افراد به واسطه اطلاعات دریافتی از رسانه به ارزیابی محیط پیرامون خود می پردازند. یکی از مهم ترین این تصورات که گربنر[7] در نظریه کاشت رسانه ای از آن به عنوان یکی از بارزترین اثرات رسانه یاد کرده است، احساس امنیت و یا ناامنی است و این احساس با اعتماد رابطه دارد. اطلاعات دریافتی از رسانه های جمعی ما را در ارزیابی شرایط موجود تصمیم گیری و ارضای حس کنجکاوی یاری می کند. همین امر یکی از علل اصلی تحرک روانی و یا به قول فیسک[8] تحرک ذهنی می شود. حاصل این تحرک روانی، افزایش مبادله و تعامل بین افراد و در نتیجه عام گرایی در نگاه پارسونزی و کمک به شکل گیری جامعه مدنی در قالب مفهوم گسترده عمومی از نگاه هابرماسی است که در کل نقش اعتماد اجتماعی در بین افراد دارد (علیزاده، 15:1389). کارکرد دیگر رسانه های ارتباط جمعی، ایجاد همبستگی اجتماعی است. همبستگی اجتماعی منشأ روابط عاطفی، تعهد عام و اعتماد اجتماعی است (چلبی،1375 :101).

در مجموع، عالمان علوم ارتباطات معتقدند که رسانه کارکردهای مختلفی دارد مهمترین آنها عبارتند از: کارکردهای تفریح و سرگرمی، آموزشی، رهبری و هدایت مخاطبان، آگاه سازی مخاطب، دادن اطلاعات به

دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام دانشکده: علوم سیاسی و اجتماعی و تاریخ پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد

شکل1…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..101

فصل اول:کلیات

• بیان مساله

در گذشته تا سال­ها تنها وسیله ارتباط مراجع دینی با مردم،‌ منبر بود. ارتباط کلامی روحانیت با مردم،‌ تنها وسیله و بهترین وسیله­ای بود که می­توانست بر مخاطبان تاثیر عمیقی بگذارد و جای هیچ­گونه جایگزینی را باقی نمی­گذاشت. با ورود تکنولوژی ارتباطی و اطلاع­رسانی از دروازه­های غرب، این­گونه نهادهای وابسته به مذهب، تعریف واضحی نسبت به ورود این نشانه­ های تمدن غربی و ابزار و ادوات نوینی که می­توانست در تبلیغ مورد استفاده قرار بگیرد نداشتند و یا رویکرد غالب آن­ها سلبی بود که پس زدن شیوه ­های نوین را در برداشت. در نتیجه طی سالیان، مذهبیون فاصله خود را از این گونه ابزار حفظ کرد. در این دوره(ایران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی)، بیشتر رسانه ­های سنتی در خدمت تبلیغ دین بودند، از این رو، به رغم پخش برنامه ­هایی با موضوع دینی در رادیو و تلویزیون، در کل یک رویکرد سکولار بر رادیو و تلویزیون ملی ایران حاکم بود.

پس از انقلاب اسلامی، با توجه به استقرار حکومت دینی و قرار گرفتن امکانات و ابزاری چون تلویزیون در اختیار حاکمیت دینی جامعه، این روند گونه­ای دیگر به خود گرفت. افراد دین­داری که تا این زمان، در نظام­های ارتباطی سنتی پرچم­دار بودند و همواره از رسانه ­های نوین که در اختیار حکومت بوده، محروم بوده ­اند، با شکل­ گیری انقلاب اسلامی به ظرفیت گسترده و با اهمیتی از تکنولو­ی نوین دسترسی یافتند که این امر مستلزم بایدها و نبایدهایی در این زمینه بود. بهره­ گیری درست و شایسته از رسانه تلویزیون، در انتقال معارف دینی می­توانست و می ­تواند اهمیت این رسانه را در ایجاد جامعه­ای متناسب با اهداف و آرمان­های انقلاب و انقلابیون هرچه روشن­تر از پیش سازد. در واقع یکی از ثمرات انقلاب اسلامی ایران که بر اساس مبانی دینی شکل گرفت و تکامل یافت توجه ویژه به معارف دین مبین اسلام است. در نظام جمهوری اسلامی نیز تلویزیون به عنوان مهم­ترین و اثرگذارترین رسانه عمومی محسوب می­گردد و طبیعتا تمامی دلسوزان و علاقمندان ایران اسلامی، به منظور تبیین مباحث ایدئولوژیک، انتظارات ویژه­ای از این رسانه دارند.

پس از پیروزی انقلاب، رویکرد سکولار جای خود را به رویکرد محتوا محور یا معنامحور داد. «این رویکرد برای رسانه ­ها جنبه ابزاری قائل است؛ ولی به عنوان یک متغیر وابسته، نه یک متغیر مستقل. در این رویکرد، دین به عنوان مهم­ترین نهاد معنابخش در زندگی انسان مطرح می­شود. اگر دین،‌کارکرد اصلی­اش معنابخشی به زندگی باشد و این معنابخشی با هر ابزاری انجام شود، در آن صورت می­توانیم خانواده دینی، آموزش و پرورش دینی و رسانه ­هایی با رویکرد دینی داشته باشیم».[1]  پس از شکل­ گیری انقلاب، با این دیدگاه که «رادیو و تلویزیون به عنوان ابزار، فی حد ذاته، از نظر اسلام، مشروع است و می­توان در تبلیغ دین از آن­ها استفاده کرد»[2]؛ رادیو و تلویزیون (در قالب صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران) در خدمت منافع انقلاب اسلامی قرار گرفت و زمینه برای حضور دین و رسانه ­های نوین در ایران فراهم شد.

تجربه برنامه ­های دینی در تلویزیون پس از انقلاب اسلامی، بیشتر شبیه­سازی رسانه سنتی منبر و پخش سخنرانی­های مذهبی بوده است. هر چند توجه به آموزه­های مربوط به دین و استفاده از اصطلاحات دینی در بیشتر برنامه ­های سیما دیده می­شود؛ اما برنامه ­های دینی با موضوع و عنوان دینی بیشتر الگوبرداری از رسانه ­های سنتی بوده است. در سال­های اخیر شکل دیگری تحت عنوان گفتگوی مذهبی و در عرصه برنامه­سازی دینی شکل گرفته است. این نوع از برنامه با طرح موضوعات گوناگون از جمله مباحث اعتقادی، کلامی، فلسفی، عرفانی، اخلاقی، فقهی و … توانسته توجه بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کند.

برنامه ­های گفتگویی مذهبی با توجه به تعداد مجری و میهمان یا میهمانان برنامه، نقشی که مجری در این برنامه ایفا می­ کند(هدایت­کننده، چالش­برانگیز یا صرفا اعلام­کننده سرفصل­های گفتگو)؛ قالب­ها و فرم­های متفاوتی به خود می­گیرد. در این پژوهش، برنامه ­هایی با یک مجری و یک میهمان به عنوان قالب گفتگوی دو نفره، دومجری و یک میهمان به عنوان قالب میزگرد و یک مجری و دو میهمان تحت عنوان قالب بحث، مورد تامل قرار می­گیرند. برنامه «سمت خدا» از شبکه اول سیما برای قالب گفتگوی دو نفره، برنامه «به سوی ظهور» از شبکه دوم سیما برای قالب میزگرد و برنامه «فصل نو»از شبکه قرآن ومعارف سیما برای قالب بحث در نظر گرفته شده ­اند.

عوامل متعدی در رابطه با برنامه ­های گفتگوی مذهبی مطرح می­شود. از جمله این عناصر می­توان به مجری و نقشی که در برنامه ایفا می­ کند، دکور و چینش برنامه، چگونگی چینش محل نشستن مجری و میهمان یا میهمانان برنامه، اشاره کرد. میزان تاثیری که هر یک از این مقوله­ها بر میزان تماشایا عدم تماشا در مخاطبین دارد، حائز اهمیت است. اهمیت این مساله برای ارتباط­گران و تولیدکنندگان رسانه­ای، به منظور توانایی برای برنامه ­ریزی­های دقیق­تر بر اساس دسترسی به آن­چه در مخاطبان و افراد هدف آنان شکل می­گیرد، دوچندان می­شود. در حقیقت برنامه ­هایی با موضوعات دینی که خود پیچیدگی­های فراوانی دارد، هنگامی که از رسانه­ای چون تلویزیون که تقریبا رسانه­ای یکسویه است و با مخاطبانی ناهمگن و دور از دسترس با شرایط فرهنگی و اجتماعی متفاوت، پخش می­شود، دچار پیچیدگی­های صدچندان می­شود. هر چند که هر برنامه­ای برای مخاطبان در حوزه­ای محدودتر و مشخص­تر از آن­چه گفته شد تولید می­شود؛ اما همین مخاطبان مفروض و شاید دسته­بندی شده، تکثر و گونه­گونی بسیار دارد. تلاش برای فهم عمیق آن­چه مخاطبان از این گونه برنامه­ها دریافت می­ کنند و شناخت عواملی که چه در برنامه پخش شده و چه در بافت فرهنگی و اجتماعی زیست مخاطب بر این دریافت اثرگذار است، گام موثری در اصلاح برخی رویکردهای مدیریتی در تولید این برنامه­ها به شمار می­آید.

از آن­جا که گفتگوهای تلویزیونی، مجری­محور هستند یکی از عوامل بسیار تاثیرگذار بر این درک و دریافت و در واقع خوانش مجری­های برنامه ­های فوق هستند. در این برنامه­ها این مجری است که موضوع برنامه را معرفی می­ کند و سوالات مربوط به موضوع را از میهمان برنامه می­پرسد. در حقیقت، وی رابط بین بیننده و میهمان است. اوست که می ­تواند رابطه­ای درست و مناسب بین این دو برقرار کند و یا موجب بر هم زدن رابطه فوق شود. وظیفه جمع­بندی و نتیجه ­گیری از سخنان میهمان بر عهده اوست و اگر او نتواند از عهده این مسئولیت به خوبی برآید، ممکن است بیننده از ادامه تماشا به دلیل تخصصی بودن صحبت­های میهمان و غیرقابل فهم بودن بحث، منصرف شود. ادبیات و نوع اداها و حرکات مجری نیز بر نحوه دریافت بیننده موثر است. این­که مخاطبین با درجات متفاوتی از دین­داری از این زبان بدن و نحوه گفتار مجری چه برداشتی دارند، در این فرایند دارای اهمیت است.

عدم وجود منابع مکتوب راجع به چگونگی اجرا در برنامه ­های دینی به خصوص گفتگوهای دینی و فقدان شیوه­نامه­ای برای مجریان این برنامه­ها، آسیب­شناسی رفتار کلامی و غیرکلامی مجریان را ضروری می­سازد چرا که هر مجری بر اساس ذوق و سلیقه شخصی به انجام حرکات و اداها . سخنانی دست می­زند

این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :

تحقیق و توسعه -

 که گاه برداشت­های منفی و نامناسب در ذهن مخاطب شکل گرفته و در مواردی به دل­زدگی مخاطب از تماشای برنامه منجر می­گردد.

تعداد مجری و میهمان یا میهمانان از دیگر عوامل موثر بر خوانش مخاطبان از این برنامه­هاست. برنامه­ای در قالب گفتگوی دونفره مخاطبان خاص خود را دارد و دریافت بیننده این برنامه با برنامه­ای در قالب بحث؛ با یک مجری و دو میهمان می ­تواند بسیار متفاوت باشد. علت تماشای هر نوع از این سه قالب از سوی مخاطبین، دلایل متفاوتی خواهد بود. علاوه بر این فضایی که بر هر یک از این قالب­ها حاکم است با دیگری تفاوت دارد. چالش و هیجانی که در قالب بحث، جریان دارد در دو قالب دیگر دیده نمی­ شود و شکل­ گیری تخصصی مباحث به مراتب در قالب گفتگوی دونفره، قوت و شدت بیشتری دارد. در نتیجه، میزان تاثیرگذاری مباحث دینی هر یک از سه برنامه با توجه به قالب آن­ها، بر دریافت دینی مخاطب حائز اهمیت است.

به بیان کلی آن­چه در فرم، شکل و قالب این نوع برنامه دخیل است و بر خوانش و دریافت مخاطب از برنامه، اثرگذار است در این پژوهش به مشاهده و بررسی گذاشته خواهد شد.

1-2-  ضرورت و فایده پژوهش

با توجه به کمبود تحقیقاتی از این دست در مراکز علمی و دانشگاهی یا مراکز و سازمان­های اجرایی از جمله سازمان­های صدا و سیما، شورای سیاستگذاری برنامه ­های این سازمان و مراکز فرهنگی دیگر، اهمیت پژوهش فوق دو چندان خواهد بود.

علاوه بر این با گسترش روزافزون استفاده از سایر رسانه ­ها هم­چون ماهواره و رسانه ­های الکترونیکی و تبلیغات ضد دینی و فرهنگی این رسانه ­ها و توجه دست­اندرکاران آن­ها به مباحث کارشناسی ارتباطات در محصولاتشان، انجام تحقیقاتی حول محور مباحث مهمی چون دین و دین­داری و معارف دینی با رویکرد ارتباطی و کارشناسی در برنامه ­های سیمای جمهوری اسلامی ایران بیش از پیش ضروری به نظر می­رسد.

مباحث ارتباطاتی در حوزه رسانه، چه تلویزیون و چه رادیو و ارتباط آن با مباحث و محتوای دینی طی چند سال اخیر مورد توجه مراکز علمی، دانشگاه­ها و مراکز پژوهشی به خصوص دانشکده صدا و سیما، مرکز