این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
4-2-2-2-3- تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول متغیر انگیزه گردشگر فیلم. 106
4-2-3- وضعیت متغیرهای پژوهش… 108
4-2-4- همبستگی متغیرهای پژوهش… 110
4-2-5- آزمون فرضیات پژوهش… 110
جمعبندی… 114
فصل پنجم.. 116
مقدمه. 117
5-1- جمعبندی یافته های تحقیق. 117
5-1-1- جمعیت شناختی. 117
5-1-2- نوع منبع اطلاعاتی گردشگران. 118
5-1-3- نوع فیلم مورد علاقه گردشگران. 118
5-1-4- انگیزه کلی گردشگران. 119
5-1-5- تأثیر سریال شهریار/تبریز در مه در تصویر ادراکشده و انگیزه ی سفر گردشگران. 119
5-1-6- باور گردشگران نسبت به تأثیر فیلم در انگیزش نسبت به سفر. 120
5-2- بررسی سؤالات تحقیق. 121
5-2-1- معناداری تأثیر گردشگری فیلم بر انگیزه گردشگران. 121
5-2-2- معناداری تأثیر گردشگری فیلم بر تصویر ادراکشده از مقصد. 121
5-2-3- معناداری تأثیر تصویر ادراکشده بر انگیزه گردشگران. 121
5-2-4- معناداری تأثیر گردشگری فیلم و تصویر ادراکشده بر انگیزه گردشگران. 122
5-3- بحث و نتیجه گیری.. 123
5-4- پیشنهادات.. 125
5-5- محدودیت های پژوهش… 126
منابع. 127
ضمائم و پیوست ها. 138
پیوست 1: پرسشنامه.. 138
پیوست 2:. 141
فهرست جدول
3-1-گویههای پرسشنامه……………………………………………………………………………………………………………….79
3-2-آزمون پایایی پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………….82
4-1-توزیع فراوانی گردشگران بر اساس جنسیت…………………………………………………………………………..93
4-2- توزیع فراوانی گردشگران بر اساس سن…………………………………………………………………………………93
4-3- توزیع فراوانی گردشگران بر اساس مدرک تحصیلی……………………………………………………………..94
4-4- توزیع فراوانی اطلاعات گردشگران بر اساس منابع اطلاعاتی………………………………………………..95
4-5- توزیع فراوانی گردشگران بر اساس وضعیت تأهل…………………………………………………………………95
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
4-6- توزیع فراوانی گردشگران بر اساس نوع فیلم موردعلاقه………………………………………………………..96
4-7-میانگین انگیزه کلی گردشگران………………………………………………………………………………………………97
4-8-میانگین تأثیر سریال شهریار/تبریز در مه در تصویر ادراکشده و انگیزه سفر گردشگران…….97
4-9-توزیع فراوانی آرای گردشگران نسبت به تأثیر تماشای فیلم در انگیزش گردشگران…………….98
4-10- آزمون شاپیر و ویلکز……………………………………………………………………………………………………………99
4-11- آزمون KMO و بارتلت متغیرهای گردشگری فیلم، منابع طبیعی ، زیرساختهای عمومی، زیرساختهای گردشگری و محیط طبیعی و انگیزه گردشگر فیلم…………………………………………….102
4-12- نتایج آزمون میانگین یک جامعه برای متغیرهای پژوهش……………………………………………..110
4-13- میانگین،انحراف استاندار، همبستگی بین متغیرهای پژوهش………………………………………….111
4-14-میزان پیشبینی انگیزه گردشگر فیلم بر اساس گردشگری فیلم……………………………………..114
4-15-میزان پیشبینی ابعاد تصویر ذهنی بر اساس گردشگری فیلم…………………………………………114
4-16-میزان پیشبینی ابعاد انگیزه گردشگر بر اساس تصویر ذهنی………………………………………….114
4-17-میزان پیشبینی انگیزه گردشگر فیلم بر اساس ابعاد تصویر ذهنی و گردشگری فیلم … 114
فهرست شکل
-1-2مدل یکپارچه تصویر مقصد گردشگری بر رضایت و تصمیمات رفتاری………………………………….23
2-2-فرایند مدیریت تصویر……………………………………………………………………………………………………………..30
2-3–مدل شکلگیری تصویر مقصد بالگلو و مک کلیری……………………………………………………………..32
2-4-مدل شکلگیری تصویر مقصد بیرلی و مارتین………………………………………………………………………33
2-5-عوامل تأثیرگذار بر شکلگیری تصویر گردشگران از مقصد……………………………………………………35
2-6-ابعاد و ویژگیهای مؤثر بر تصویر ادراکی………………………………………………………………………………..36
2-7-گونه شناسی عوامل انگیزشی………………………………………………………………………………………………….45
2-8-نقش فیلم بهعنوان یک عامل مؤثر در انگیزش سفر به مقصد……………………………………………….49
2-9-انگیزه کششی و رانشی در گردشگری فیلم…………………………………………………………………………….56
2-10-چارچوب مفهومی گردشگری فیلم……………………………………………………………………………………….60
2-11-گردشگری فیلم و انواع دیگر گردشگری………………………………………………………………………………62
2-12-چارچوب نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………………………74
3-1-نقشه تقسیمات استان آذربایجان شرقی به تفکیک شهرستان در سال 1390……………………..85
4-1-مدل اول اندازهگیری گردشگری فیلم در حالت تخمین استاندارد………………………………………103
4-2- اعداد معناداری ضرایب مدل اندازهگیری گردشگری فیلم………………………………………………….104
4-3- مدل اول اندازهگیری تصویر مقصد در حالت تخمین استاندارد…………………………………………105
4-4- اعداد معناداری ضرایب مدل اندازهگیری تصویر مقصد………………………………………………………106
4-5- مدل اول اندازهگیری انگیزه گردشگری فیلم در حالت تخمین استاندارد………………………….108
4-6- اعداد معناداری ضرایب مدل اندازهگیری انگیزه گردشگری فیلم……………………………………….109
4-7-مدل عملیاتی پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..115
5-1- مدل عملیاتی پژوهش…………………………………………………………………………………………………………123
کلیات تحقیق
گردشگری فعالیتی است که غیر از مزایای اقتصادی و اشتغالزایی، تأثیرات اجتماعی و فرهنگی بسیاری دارد. با توسعهی گردشگری میتوان باعث افزایش سطح رفاه زندگی اجتماعات بومی شد، اما جذب گردشگر نیازمند مکانیزمهای مختلفی است که یکی از آنها استفاده از فیلم و سریال است. . با توجه به اینکه عوامل تهیه فیلم و سریال در ساخت فیلمهای خود از جاذبههای طبیعی و اماکن تاریخی بهره میبرند، این رسانه در شناساندن آنها و تصویر جاذبههای گردشگری تأثیر شگرفی بر جای میگذارد
گردشگری فیلم مبحث جدیدی در زمینه مطالعات گردشگری است. فیلمها بخش مهمی از فرهنگ عامه هستند و از سوی دیگر سینما رفتن و تماشای سریالهای تلویزیونی یکی از مهمترین فعالیتهای فراغتی در سراسر دنیا است. از این رو سازمانهای متولی گردشگری مقاصد از فیلم به دلیل قابلیتهای گسترده آن در جذب مخاطب انبوه و توانایی شکلدهی به افکار عمومی برای معرفی مناطق گردشگری استفاده می کنند. این نوع سفر با توجه به فیلم و سریالهای تلویزیونی، پدیده جدیدی در گردشگری با عنوان گردشگری فیلم به وجود آورده که هر روز علاقه به این نوع گردشگری افزایش مییابد اما متأسفانه سینمای ایران و سازمانهای گردشگری تا اندازه زیادی به این موضوع بیتوجه بوده اند. لذا در این پژوهش سعی شده بر عوامل و فرایندهایی که از طریق آنها فیلمهای سینمایی میتوانند موجب ترغیب و تحریک مخاطبین برای بازدید از مکانهای نمایش داده شده در فیلمها شوند و چگونگی تأثیر فیلمها بر تصویر ادراکشدهی گردشگران از مقصد گردشگری و در نهایت چگونگی تأثیر تصویر ادراکشده بر انگیزش گردشگران پرداخته شود.
در امر بازاریابی مقصد گردشگری، جذب گردشگر نیازمند راهکارهای مختلفی است، یکی از آنها استفاده از رسانه و بهخصوص فیلم برای ترویج گردشگری و معرفی مقاصد گردشگری است. فیلمها یا سریالهای تلویزیونی به دلیل نمایش مقصدهای جذاب و دیدنی چه به لحاظ چشمانداز طبیعی و چه به لحاظ نمایش جاذبههای انسانساخت، میتوانند برای مخاطبان جالب باشند و آگاهی آنها را نسبت به یک مقصد بهخصوص افزایش دهند و تصویر مقصدی را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین، فیلمها یا سریالهای تلویزیونی بهمثابه یک تبلیغ بینالمللی برای مقصدها هستند که توسط میلیونها گردشگر بالقوه دیده میشوند. با این حال، تنها در سالهای اخیر به این مسئله توجه زیادی شده است.
اگرچه هدف اصلی فیلمها و سریالهای تلویزیونی، ترفیع لوکیشنهای فیلم به عنوان یک مقصد گردشگری نیست اما مطالعات مختلف نشان میدهد که مردم به لوکیشنهایی که در سینما یا برنامه های تلویزیونی میبینند جذب میشوند (رایلی[1] و وندورن[2]، 1992)؛ امروزه به این پدیده نوین در گردشگری فرهنگی، گردشگری فیلم یا گردشگری القایی فیلم[3] میگویند که شامل دیدار از یک مقصد یا جاذبه در نتیجهی نمایش آن مقصد بر روی پردهی سینما، DVD، تلویزیون یا ویدئو است (هادسون[4] و ریچیه[5]، ب2006).
با بررسی گذشتهی سینما در ایران به قدمت صد سالهی آن پی میبریم این در حالی است که تلویزیون تاریخی پنجاه ساله در ایران دارد. 247 سالن سینما (پرده) در کشور به فعالیت نمایش فیلم مشغول هستند و در حوزه تولید فیلم، ایران در سال 1392 در بین 15 کشور جهان قرار داشته است (وبسایت انجمن سینماداران ایران، 1394). از این رو مشخص است که ایران پتانسیل زیادی برای تولیدات سینمایی و تلویزیونی دارد. اما نکته قابلتأمل جایی است که بخشی عظیمی از هزینه های تولید فیلم برای تهیه و ساخت لوکیشن فیلم صرف میشود، اما متأسفانه در ایران پس از اتمام فیلمبرداری بسیاری از این لوکیشنها به حال خود رها میشوند و یا تخریب میشوند.این در حالی است که در بسیاری از کشورهای دنیا این لوکیشنها بهخوبی برای جلب گردشگران و ایجاد شغل و درآمد استفاده میشوند. در ادامهی این مطلب میتوان به دو شهرک سینمایی دفاع مقدس و شهرک سینمایی غزالی میتوان اشاره کرد که اولی زیرمجموعه ای از انجمن دفاع مقدس است و مسئول حفظ و نگهداری از این شهرک است و دیگری در دست سازمان صداوسیما قرار دارد که متولی اصلی برای حفظ و نگهداری آن است.
در این بررسی بر آن بودیم تا مروری کلی بر گردشگری فیلم و بررسی وضعیت آن در ایران و بهخصوص استان آذربایجان شرقی بپردازیم. در ادامه سعی شد تا به بررسی تأثیر گردشگری فیلم بر تصویر ادراکشده از مقصد و در ادامه به تأثیر گردشگری فیلم بر انگیزش گردشگران پرداخته شود. سپس به تأثیر تصویر ادراکشده از مقصد در انگیزش گردشگران و در نهایت به تأثیر گردشگری فیلم و تصویر ادراکشده بر انگیزش گردشگران بررسی شد. در مرور مسائل فوق به بررسی انگیزه گردشگران از سفر به لوکیشنهای مرتبط با فیلمها، حضور عمدی یا تصادفی ایشان در مکان، تصویر ایجادشده نزد گردشگران پرداختیم.
مطابق برآورد مجمع جهانی اقتصاد[6] در سال 2013، ایران در ردهبندی کشورها در رتبه 98 جهان و 11 در خاورمیانه قرار گرفته است؛ لازم به ذکر است رتبهی ایران در جهان از لحاظ منابع فرهنگی 45 و منابع طبیعی 74 است که میتوان نتیجه گرفت سهم ایران در جلب گردشگران خارجی با توجه به وسعت، تاریخ و تمدن و جاذبههای گردشگری در خور آن ناچیز است. از این رو، جلب گردشگر نیازمند تدابیر مختلف در حوزههای سختافزاری (همچون تهیه امکانات رفاهی و زیرساختها) و نرمافزاری (مثل فراهم آوردن شرایط پذیرش گردشگر در کشور و آشنایی مردم در برخورد مناسب با گردشگران با توجه به تفاوتهای فرهنگی موجود و معرفی مناسب جاذبههای خود) است و یکی از بهترین ابزار بازاریابی مقصد استفاده از ابزاری به نام فیلم و سریال است که گردشگری فیلم را شکل میدهد.
گردشگری فیلم موضوع نسبتاً جدیدی در زمینه مطالعات گردشگری است که تقاضای جهانی آن در حال افزایش است. دلیل این امر را میتوان در افزایش سفرهای بین المللی و رشد صنعت سرگرمی جستجو کرد. در سالهای اخیر تعداد افرادی که به سینما میروند افزایش پیدا کرده است که اکران فیلم ارباب حلقهها[7] در 10.000 سالن سینما این موضوع را تأیید می کند، این در حالی است که تقریباً 30 سال قبل، فیلم آروارهها تنها در 465 سینما در آمریکا اکران شد. امروزه یک فیلم معمولی با توزیع جهانی و پس از نمایش به شکل DVD و در تلویزیون، می تواند بیش از 100 میلیون بیننده داشته باشد. به همین صورت، سریالهای تلویزیونی نیز میتوانند به شکل قابلتوجهی بر جذابیت مقصدها اثرگذار باشند (اکانر[8]، 2010). از سوی دیگر، طبق بررسی که در سال 2004 صورت گرفت مشخص شد از هر 10 نفر در بریتانیا 8 نفر ایدهی انتخاب مقصد تعطیلات خود را از فیلمها میگیرند و از هر 5 نفر، یک نفر برای سفر به لوکیشن فیلم موردعلاقه خود برنامه ریزی می کند (هادسون و ریچیه، 2006).
پیرس[9] (2005، به نقل از برزگر، 1392) برای سنجش انگیزه سه دلیل اصلی برشمرده است: اول، تحلیلگران تجاری میتوانند بر اساس مطالعات دقیق انگیزشی برآورد درستی از بازار ارائه دهند. دوم، انگیزه با فعالیتهای گردشگر و انتخاب مقصد مرتبط است و بنابراین برای بازاریابان و مدیران مقصد سودمند است. دلیل سوم برای سنجش انگیزه از دیدگاه جامعهشناختی است که از این دیدگاه، بررسی انگیزهها می تواند باعث درک بهتر و بیشتر تجربهی سفر شود. دلیل دیگر برای درک بهتر انگیزهها، در ارتباط نزدیک آنها با رضایت نهفته است. انگیزهها قبل از تجربه و رضایت بعد از آنها ظاهر میشود. همچنین شناسایی و اولویتبندی انگیزهها، عاملی مهم برای درک فرایند تصمیم گیری دیدارکنندگان و همچنین درک احتمالی روندهای دیدارکنندگان در آینده است. اگر انگیزههای گردشگر شناسایی شوند، سپس میتوان (در سایت فیلم) صحنه و بافتهای سودمند و قابلاستفاده را برای تسهیل برآورده شدن این انگیزهها بهبود داد.
گرچه اثرات گردشگری فیلم می تواند بسیار پایا باشد و اثرات اقتصادی و اجتماعی بلندمدت و مهمی بر جای گذارد، بسیاری از سازمانهای گردشگری برای بهره برداری از مزایای گردشگری فیلم بسیار کند عمل کردهاند. البته شاید یکی از دلایل آن عدم دانش، تحقیقات یا شواهد لازم برای توضیح پتانسیلهای گردشگری فیلم باشد. اگر انگیزهی گردشگری فیلم شناسایی شود، عناصر عملی برای فراهم شدن رضایت گردشگران در مقصد گردشگری فیلم مهیا و بهبود داده خواهد شد. دانستن اینکه چه چیزی گردشگر را برای دیدار از سایت فیلم ترغیب می کند و چگونه این دانش آژانسهای گردشگری را برای ترفیع سایتهای فیلم در منطقهی خود یاری میرساند، از اهمیت زیادی برخوردار است.
با توجه به اینکه بسیاری از کشورهای دنیا از جمله انگلستان، اسکاتلند، استرالیا، نیوزیلند و… از فیلم و تلویزیون به عنوان ابزاری برای جلب و جذب گردشگر استفاده می کنند و نمونههای بسیاری در این زمینه وجود دارد و در دههی گذشته تحقیقات زیادی در این زمینه در کشورهای مختلف صورت گرفته؛ اما تاکنون پژوهش چندانی در ایران در این خصوص انجام نشده است. بنابراین با توجه به تولیدات زیاد سینمایی و تلویزیونی در کشور، باید دید آیا اصلاً تمایلی برای دیدار از لوکیشنها در میان افراد وجود دارد؛ گردشگری فیلم چه تأثیری بر انگیزش ایشان و تصویر مقصد دارد. پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این سؤالات است.
– بررسی تأثیر گردشگری فیلم بر انگیزه گردشگری
– بررسی تأثیر گردشگری فیلم بر تصویر ادراکشده از مقصد
– بررسی تأثیر تصویر ادراکشده بر انگیزه گردشگری
– بررسی تأثیر گردشگری فیلم و تصویر ادراکشده از مقصد بر انگیزه گردشگری
– آیا تأثیر گردشگری فیلم بر انگیزه گردشگران مقصد آذربایجان شرقی معنادار است؟
– آیا تأثیر گردشگری فیلم بر تصویر ادراکشده از مقصد آذربایجان شرقی معنادار است؟
– آیا تأثیر تصویر ادراکشده از مقصد بر انگیزه گردشگران مقصد آذربایجان شرقی معنادار است؟
– آیا تأثیر گردشگری فیلم و تصویر ادراکشده از مقصد بر انگیزه گردشگران مقصد آذربایجان شرقی معنادار است؟
[1] Riley
[2] Van Doren
2-2-7-3- مطالعات لیتون و استرینجر ……………………………………………………………………………………. 51
2-2-7-4- مطالعات فورهند و گیلمر ……………………………………………………………………………………… 52
2-2-7-5- مطالعات جیمز و جونز ………………………………………………………………………………………….. 52
2-2-7-6- مطالعات سوسمان ودیپ …………………………………………………………………………………….. 53
2-2-7-7- مطالعه های رنسیس لیکرت …………………………………………………………………………………. 53
2-2-7-8- مطالعات جو سازمانی بر اساس مدل مک کلند ………………………………………………………… 54
2-2-7-9- مدل شش بعدی وایز بورد …………………………………………………………………………………… 55
2-2-8- جو سازمانی و نظارت بر آن …………………………………………………………………………………….. 57
2-2-9- جو سازمانی و رهبری ……………………………………………………………………………………………. 58
2-2-10- مقیاس های سنجش جو سازمانی ……………………………………………………………………………. 59
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-2-11- ارتباط سبک تفکر با جو سازمانی …………………………………………………………………………….. 60
2-3- مرور پژوهش های تحقیقاتی ……………………………………………………………………………………….. 63
2-3-1- تحقیقات داخلی …………………………………………………………………………………………………….. 63
2-3-2- تحقیقات خارجی ………………………………………………………………………………….. ……………… 67
2-4- نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………….. 71
2-5- مدل مفهومی ………………………………………………………………………………………………………………. 72
فصل سوم : روش تحقیق
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………… 75
3-1- روش شناسی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………. 75
3-2- سنجش متغیر مستقل …………………………………………………………………………………………………….. 76
3-3- سنجش متغییر وابسته ……………………………………………………………………………………………………. 78
3-4- ابزارهای گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………….. 80
3-5-1- پرسشنامه سبک تفکر ……………………………………………………………………………………………….. 82
3-5-1-1- نحوه امتیاز بندی پرسشنامه سبک تفکر…………………………………………………………………….. 85
3-5-2- ﭘرسشنامه جو سازمانی ………………………………………………………………………………………………. 86
3-5-2-1- نحوه امتیاز بندی پرسشنامه جو سازمانی………………………………………………………………………. 87
3-6- روایی و پایایی ابزار سنجش ………………………………………………………………………………………… 87
3-7- روش های آماری مورد استفاده در تحقیق ……………………………………………………………………….. 90
3-8- جامعه آماری ……………………………………………………………………………………………………………… 91
3-9- قلمرو زمانی تحقیق …………………………………………………………………………………………………….. 92
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
3-10- روش نمونه گیری ……………………………………………………………………………………………………… 92
3-11- شیوه های تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………… 93
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 95
4-1- آمار توصیفی ……………………………………………………………………………………………………………… 96
4-1-1- جنسیت …………………………………………………………………………………………………………………. 96
4-1-2- سن ……………………………………………………………………………………………………………………….. 97
4-1-3- سنوات خدمت ……………………………………………………………………………………………………….. 98
4-1-4- گروه تحصیلی …………………………………………………………………………………………………………. 99
4-1-5- تحصیلات ……………………………………………………………………………………………………………. 100
4-1-6- رتبه علمی ……………………………………………………………………………………………………………. 101
4-1-7- متغیرهای تحقیق ……………………………………………………………………………………………………. 102
4-2- نتایج حاصل از تحلیل استنباطی دادهها ……………………………………………………………………………. 102
4-2-1- آزمون کالموگروف-اسمیرنوف ……………………………………………………………………………….. 102
4-2-2- آزمون فرضیه های تحقیق ………………………………………………………………………………………… 104
4-3- سایر یافته های تحقیق ………………………………………………………………………………………………… 120
4-3-1- آزمون T دو جامعه مستقل ………………………………………………………………………………………. 120
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………… 133
5-1- خلاصه تحقیق …………………………………………………………………………………………………………… 133
5-2- نتیجه گیری بر مبنای فرضیات …………………………………………………………………………………….. 135
5-3- مدل آزمون شده تحقیق ……………………………………………………………………………………………… 143
5-4- بحث و نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………… 144
5-5- پیشنهادات مبتنی بر فرضیات و یافته های تحقیق ……………………………………………………………… 144
5-5-1- پیشنهادات پیشگیرانه ……………………………………………………………………………………………… 147
فهرست مطالب
عنوان صفحه
5-5-2- پیشنهادات درمان گرا …………………………………………………………………………………………….. 148
5-6- پیشنهاداتی برای پژوهشگران آینده ……………………………………………………………………………….. 153
5-7- مشکلات و محدودیت های تحقیق ……………………………………………………………………………….. 154
منابع ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 155
پیوست الف : پرسشنامه ها ……………………………………………………………………………………………………. 167
پیوست ب : داده های خام تحقیق …………………………………………………………………………………………. 174
چکیده انگلیسی
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1 : مدل یکپارچه سبک های شناختی …………………………………………………………………………. 34
جدول 2-2 : عوامل مؤثر بر جو سازمانی ………………………………………………………………………………….. 42
جدول 2-3 : ویژگیهای جو سازمانی از دیدگاه صاحبنظران …………………………………………………………. 44
جدول 2-4 : سیمای ویژگی های سازمانی ………………………………………………………………………………… 54
جدول 3-1 : شاخص های مربوط به سبک تفکر به همراه شماره سؤالات مربوطه در پرسشنامه ……………. 77
جدول 3-2 : شاخص های مربوط به جو سازمانی به همراه شماره سؤالات مربوطه در پرسشنامه ………….. 79
جدول 3-3 : ابعاد و سوالات مربوط به ابعاد سبک تفکر ……………………………………………………………… 85
جدول 3-4 : نحوه نمره دهی به سوالات سبک تفکر …………………………………………………………………. 86
جدول 3-5 : ابعاد و سوالات مربوط به ابعاد جو سازمانی ……………………………………………………………… 86
جدول 3-6 : نحوه امتیاز دهی به سوالات جو سازمانی ………………………………………………………………… 87
جدول 3-7 : تعداد و پایایی گویه های تحقیق …………………………………………………………………………… 89
جدول 3-8 : نمایی کلی از دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی مورد مطالعه ……………………………………… 91
جدول4-1: توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب جنسیت …………………………………………… 96
جدول4-2 : توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب سن …………………………………………………. 97
جدول4-3 : توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب سنوات خدمت ………………………………….. 98
جدول4-4 : توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب گروه تحصیلی ………………………………… 99
جدول4-5 : توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب تحصیلات ………………………………………. 100
جدول4-6 : توزیع فراوانی اعضای نمونه های آماری بر حسب رتبه علمی ………………………………………. 101
جدول4-7 : توزیع فراوانی مؤلفههای تحقیق …………………………………………………………………………….. 101
جدول4-8 : نتایج مربوط به آزمون نرمال بودن مؤلفههای تحقیق ………………………………………………….. 103
جدول4-9 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و توجه به هدف ………………………. 104
جدول4-10: مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و ساختار ……………………………….. 104
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول4-11 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و رهبری ……………………………… 106
جدول4-12 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و توجه به ارتباطات ……………….. 107
جدول4-13 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و توجه به پاداش ……………………. 108
جدول4-14 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و مکانیزمهای مفید ………………… 109
جدول4-15 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و نگرش به تغییر ……………………. 110
جدول4-16 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و توجه به هدف ……………………… 111
جدول4-17 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و ساختار ………………………………. 112
جدول4-18 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و رهبری ……………………………….. 113
جدول4-19 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و توجه به ارتباطات …………………. 114
جدول4- 20: مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر شهودی و توجه به پاداش ……………………. 115
جدول4-21 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و مکانیزمهای مفید …………………. 116
جدول4-22 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر تحلیلی و نگرش به تغییر ……………………… 117
جدول4-23 : مقادیر ضریب همبستگی دو متغیر سبک تفکر و جو سازمانی ………………………………….. 118
جدول4-24 : نتایج اجمالی آزمون فرضیه ها ……………………………………………………………………………. 119
جدول4-25 : آماره های توصیفی متغیر توجه به هدف بر اساس سبک تفکر ………………………………….. 120
جدول4-26 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون ………………………………………………… 121
جدول4-27 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………….. 121
جدول4-28 : آماره های توصیفی متغیر ساختار بر اساس سبک تفکر ……………………………………………. 122
جدول4-29 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون …………………………………………………. 122
جدول4-30 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………….. 122
جدول4-31 : آماره های توصیفی متغیر رهبری بر اساس سبک تفکر ……………………………………………. 123
جدول4-32 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون …………………………………………………. 123
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول4-33 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………… 124
جدول4-34 : آماره های توصیفی متغیر توجه به ارتباطات بر اساس سبک تفکر ………………………………. 124
جدول4-35 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون ………………………………………………… 125
جدول4-36 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………… 125
جدول4-37 : آماره های توصیفی متغیر توجه به پاداش بر اساس سبک تفکر ………………………………….. 126
جدول4-38 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون ………………………………………………… 126
جدول4-39 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی ……………………………………………………………. 126 جدول4-40 : آمارههای توصیفی متغیر مکانیزمهای مفید بر اساس سبک تفکر ………………………………. 127
جدول4-41 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون …………………………………………………. 127
جدول4-42 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………… 128
جدول4-43 : آماره های توصیفی متغیر نگرش به تغییر بر اساس سبک تفکر ………………………………….. 128
جدول4-44 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون ………………………………………………… 129
جدول4-45 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………… 129
جدول4-46 : آماره های توصیفی متغیر جو سازمانی بر اساس سبک تفکر …………………………………….. 130
جدول4-47 : بررسی فرض برابری واریانس ها توسط آزمون لون ………………………………………………… 130
جدول4-48 : بررسی آزمون T مستقل برای فرضیه فرعی …………………………………………………………… 131
جدول 5-1 : خلاصه نتایج آزمون فرضیات …………………………………………………………………………….. 134
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 2-1 : طرح شماتیک از مدل شناختی (شهودی ـ تحلیلی) مبتنی بر نظریه شناختی میلر …………………. 32
شکل 2-2 : فرایند شکل گیری جو سازمانی در رویکرد ساختاری …………………………………………………. 39
شکل 2-3 : فرایند شکل گیری جو سازمانی در رویکرد ادراکی ……………………………………………………. 40
شکل 2-4 : فرایند شکل گیری جو سازمانی در رویکرد تعاملی …………………………………………………….. 40
شکل 2-5 : فرایند شکل گیری جو سازمانی در رویکرد فرهنگی …………………………………………………… 41
شکل 2-6 : رابطه فرهنگ سازمانی و جو سازمانی ………………………………………………………………………. 48
شکل 2-7 : سنخ شناسی جو مدارس ………………………………………………………………………………………… 51
شکل 2-8 : مدل شش بعدی وایزبورد ………………………………………………………………………………………. 56
شکل 2-9 : نظارت بر جو سازمانی …………………………………………………………………………………………… 57
شکل 2-10 : رابطه بین رهبری ، جو سازمانی و عملکرد ………………………………………………………………. 59
شکل 2-11 : تاثیرات سازمانی و خارج از سازمان بر جو سازمانی…………………………………………………….. 62
شکل 2-12 : مدل مفهومی تحقیق ……………………………………………………………………………………………. 73
شکل 5-1 : مدل آزمون شده تحقیق ………………………………………………………………………………………….. 145
فهرست نمودار ها
عنوان صفحه
نمودار4-1 : نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب جنسیت ……………………………………………….. 96
نمودار4-2 : نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب سن ……………………………………………………….97
نمودار4-3 : نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب سنوات خدمت ………………………………………. 98
نمودار4-4: نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب تحصیلات ………………………………………………. 99
نمودار4-5 : نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب تحصیلات …………………………………………… 100
نمودار4-6 : نمودار فراوانی اعضای نمونه آماری بر حسب رتبه علمی ……………………………………………. 101
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه :
یکی از مسائل مهمی که در مباحث رفتاری مورد سوال افرادی زیادی قرار گرفته است در مورد تاثیر نحوه اندیشیدن افراد و نحوه تاثیر گذاری آن بر محیط خود و بر روابط خود با دیگران است . افراد تمایلات زیادی را در برخورد خود با پدیده های مختلف از خود نشان می دهند و این عاملی شده است که نتوان تاثیر تمایلات را بر این شرایط نادیده گرفت . در گذشته دانشمندان بر این نظر تاکید می نمودند که تمایلات افراد را بایستی برابر با توانایی های آنان در نظر دانست ، این در صورتی می باشد که استرنبرگ (1999) با تاکید بر این موضوع ، این بیان را اشتباه دانسته و با نگرشی تازه از سبک های تفکر به عنوان عاملی که ریشه ای جدا از توانایی افراد دارد ، رویکرد نوینی را به وجود آورده است. تمایلات افراد باعث انجام کارهای خاصی در سازمان می گردد و بر افراد دیگر تاثیر گذار می شود . افراد این تاثیرات را که ناشی از تمایلات فرد دیگری است را درک کرده و مجموع این ادراکات باعث شکل گیری نقاط ضعف و یا قوت سازمان می گردد و بیانگر نقاط ضعف و قوت از سازمان می شود. وایزبورد از دانشمندانی است که توانسته با ارائه مدلی ، ابعادی را به منظور بررسی و توصیف شرایط سازمانی معرفی نماید. این ابعاد کلیاتی را از شرایط سازمانی به نمایش می گذارند. حال با در نظر گرفتن تمایلات و نیز ابعاد شناخت سازمانی و در نظر گرفتن آنان درون چرخه ای در یک سازمان ، می توان به اهمیت ترجیحات مافوق بر سایر کارکنان پی برد و آن را بی اهمیت ندانست. بنابراین با انجام پژوهش هایی در این زمینه می توان، تمایلات مدیران و تاثیرگذای آن بر نقاط ضعف و قوت سازمان را شناسایی نمود. در گذشته به صورت جداگانه برای شناسایی تمایلات مدیران و نیز نقاط ضعف و قوت سازمانی، تحقیقاتی صورت گرفته است ، ولی هیچگاه به تاثیر این تمایلات بر شکل گیری نقاط ضعف و قوت در سازمان تلاشی صورت نگرفته است . به این منظور، سعی می گردد تا این نقاط ضعف و قوت سازمانی با ابعاد توصیف سازمانی شناسایی شود و نیز نتایج حاصل بر این تاثیر گذاری را به شکل یک رابطه بیان نمود.
تاثیر بررسی رابطه سبک تفکر مدیران با جو سازمانی حاکم بر دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی ، عنوانی است که تا کنون به طور میدانی به آن پرداخته نشده است . در این پژوهش هدف بر آن است که با به کار گیری پرسشنامه ها این رابطه به بوته ی آزمایش گذاشته شود .
در قرن حاضر بحث از سرمایه انسانی به یکی از چالش های مهم سازمان تبدیل شده است . این سرمایه های انسانی و کارکنان به عنوان نیروهایی هستند که سازمان را به سر منزل مقصود می رسانند و رضایت آنان از شغلشان باعث تحقق اهداف سازمان می شود . حال اینکه کارکنان در سازمان و محیط آن باید برای دستیابی به اهداف سازمانی اقدام کنند . شرایط و ویژگی های جو سازمانی می تواند در تحقق اهداف سازمانی موثر باشد .حال آنکه در این جامعه اکثر کارها در سازمانها به انجام می رسد و پیشرفت جامعه تحت تاثیر پیشرفت سازمان می باشد و برای رسیدن به پیشرفت در جامعه نیازمند بهبود عملکرد سازمان های خود هستیم(علاقه بند ،1379،5).
در سال های اخیر عوامل زیادی بر محیط داخلی و بیرونی سازمان و بر دانش مورد نیاز مدیران که به سطح برخورد آنان با کارکنان خود که بر ایجاد جو سازمانی[1] خاص منجر می گردد ، موثر گشته است . جو سازمانی حاصل از ادراکات کارکنان از محیط کار می باشد که این ادراکات تنها شامل ارزش هایی که درک می شود(چیزهایی که دوست دارند و یا متنفر هستند) ، نیست، بلکه شامل طرق توصیف محیط کاری توسط کارکنان می باشد( alat من[2] ، 2000 ، 63) . برای آگاهی یافتن از جو سازمان بایستی انواع محیط های کاری را که در شکل گیری جو سازمانی موثر هستند را مشخص نماییم. در تحقیقی به این موضوع اشاره شده است که در ایجاد جو سازمانی از نظر کارکنان ، عواملی موثرند که این عوامل شامل ویژگی های شغلی ، ویژگی های نقش ، ویژگی های سازمانی ، ویژگی های رهبری و ویژگی های گروه های کاری هستند( alat من ، 2000 ، 64) . با توجه به اینکه افراد از عوامل مختلفی تاثیر می پذیرند و خود نیز باعث بروز عوامل مختلفی در محیط می گردند، می توان بیان داشت که رهبران و مدیران به عنوان مرکز تفکر سازمانها ، از طریق سبک تفکر[3] خود در ادراک کارکنان از جو سازمان تاثیر گذار باشند. آنان در برخورد با مسائل و کارکنان خود می تواند نتایج متفاوتی را در سازمان پایه ریزی نماید و نیز در بروز جو سازمانی خاص تاثیر گذار گردد . بر این اساس طبق نظر جیمز و جونز (1974) جو سازمانی به جو فیزیولوژیکی از سازمان نامیده می شود که حاصل درک کارکنان از شرایط روانی محیط کار می باشد( جیمز[4] و جونز ، 1974 ، 1111) . جو سازمانی به ویژه به کیفیت درونی یک سازمان اشاره می کند، به گونه ای که اعضای آن ،این کیفیت را “ادراک و تجربه ” می کنند، به عبارت دیگر مجموعه ویژگی های درونی ای که سازمان را از سازمانی به سازمان دیگر متمایز می سازد و رفتار کارکنان آن را تحت تاثیر قرار می دهد ، جو سازمانی آن سازمان نامیده می شود (علاقه بند،1378، 38). بر اساس گفته های بالا، سبک تفکر در ایجاد جو روانی در سازمان موثر است و نیز جو سازمانی در ایجاد بهره وری تاثیر گذار است که می توان اهمیت بررسی این موضوع را مدنظر قرار داد.
کار تیمی نیاز به افرادی دارد که اطلاعات خود را با یکدیگر مبادله نمایند و در اختیار دیگران قرار دهند و نیز برای به انجام رساندن وظایف نیز با یکدیگر هماهنگ باشند. با این حال همیشه یک میزان مشخصی از استقلال در میان اعضای یک تیم وجود دارد و بر همین اساس میان تیم های موجود در یک سازمان نیز ، میزانی از وابستگی وجود دارد (موچینسکی[5] ، 2003 ، 281) . همه این جنبه که در کار تیمی تاثیر گذار است با سبک تفکر در ارتباط می باشد.
جو سازمانی در نحوه عملکرد کارکنان سازمان بسیار تاثیر گذار می باشد و نیز جو سازمانی مناسب می تواند در انگیزش و بهبود روحیه و مشارکت افراد در تصمیم گیری ها و ازدیاد خلاقیت و نوآوری آنان موثر بوده و می تواند به عنوان یک منبع در تامین سلامت روانی کارکنان به حساب آید، با وجود این جو سازمانی نامناسب می تواند منبع عمده فشار روانی نیز باشد.از اینرو عواملی که باعث بروز جو سازمانی خاصی در محیط می گردند باید مورد شناسایی قرار گیرند . با توجه به این ، بایستی عواملی که در ایجاد جوی ناسالم در سازمان می گردد تحت کنترل قرار گیرد و تا حد امکان درصدد از بین بردن آنها شد . فکر کردن مثل نفس کشیدن است ، این چیزی است که ما آن را به عنوان امری عادی می پذیریم ( گلیان[6] ، 2000، 137) . در بیان علت تفاوت بین انواع جو سازمانی، روسیو (1988) دلیل را جو روانشناسانه بیان داشته است که به عنوان گوناگونی در افراد دانسته شده است که این به خاطر گوناگونی در سبک تفکر افراد ، شخصیت ، فرایندهای شناختی و تاثیر روابط اجتماعی بر درک حاصل از محیط به وجود می آید ( روسیو[7] ، 1998 ، 142) . تجارب افراد منحصربه فرد می باشد که این تعریف ارتباط نزدیکی با سبک های تفکر یا سبک شناختی دارد. گاهی به اشتباه سبک تفکر را معادل چگونگی استفاده از توانایی ها می دانند .طبق نظریه ” خودگردانی[8] ذهنی ” استرنبرگ[9] ، سبک تفکر بیانگر راهی است که ما در به کار گیری توانایی هایمان ترجیح می دهیم (استرنبرگ،1999، 38).
بر این اساس است که سبک های تفکر می تواند بر نوع محیط سازمانی و طراحی وظایفی که ما ترجیح می دهیم تاثیر گذار باشد. افراد زمانی که متوجه تاثیر اطلاعات خود در افزایش عملکرد کاری خود شوند، باعث می گردد تا در انجام آن وظایف بیشتر علاقه نشان دهند.این نوع شناخت از سبک تفکر ، در عملکرد کاری افراد تاثیر گذار است ( هیز و آلینسون[10] ، 1998، 863) .
بر این اساس ، محقق به دنبال پاسخ به این سوال است که رابطه بین سبک تفکر مدیران با جو سازمانی حاکم بر دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی استان قم چگونه است ؟
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق
الف ) اهمیت و ضرورت نظری تحقیق :
محیط کاری افراد همانند منزل دوم آنان است و افرادی هم ﭘیدا می شوند که عمده ساعات شبانه روز خود را در محیط کارشان به سر می برند .بنابراین محیط کار نیز باید همچون خانه حداقل نیازهای روحی و روانی افراد را در بر داشته باشد تا افراد ضمن کسب درآمد و ارتقای سطح دانش و مهارت حرفه ای خود به خدمتی صادقانه و موثر بپردازد(سلطانی ،1384، 107) .
به دلیل اینکه دنیای امروزه دنیای انسانها هست و سرﭘرستان، مدیران و کارکنان سازمان ها نیز انسان هستند و سازمان بدون انسان بدون مفهوم خواهد بود ، فعالیت هایی از قبیل تولد ، تحصیل ،کار ،تفریح ،رشد و مرگ در این جامعه صورت می گیرد که بر جو سازمان ها نیز موثر می باشد(میچل،ترانس و آرو،1978، 179).
جو سازمانی مطلوب هم باعث کاهش هزینه های جابه جایی کارکنان و کاهش مقاومت آنان در برابر تغییر می شود و نیزباعث بهبود کیفیت کالاها و سود آوری شرکت می گردد. از نظر سازمانی ، سطح بالای رضایت شغلی منعکس کننده جو سازمانی بسیار مطلوب است که منجر به جذب و بقاﺀ کارکنان می شود (مقیمی ،1379، 385).
جو سازمانی از نظر( لیتوین ) و (روبرت استرینگ ) ادراکاتی است که فرد از نوع سازمانی که در آن کار می کند دارد و احساس او به سازمان بر حسب ابعادی است مانند استقلال ،ساختار سازمانی ، پاداش ، ملاحظه کاریها ، صمیمیت و حمایت و صراحت (دسلرگر،1386، 11). با بررسی تاریخچه ی سبک شناختی و یا به عبارتی سبک های تفکر متوجه ابعاد روانی تاثیر گذار در فرایندهای مرتبط با اطلاعات می شویم (آسبورن و آسبورن[11]، 1978) .
سبک های تفکر به عنوان یک رویکرد ثابت ، ترجیحی و یا استراتژی های عادت شده ای است که حالت ادراک افراد، به یاد آوری ، تفکر کردن و حل مسئله را تعیین می نماید (مسیچ[12] ، 1976) .
استرنبرگ و گریگورنکو[13] (1997) معتقدند که مطالعه و شناخت سبک های تفکر در افراد از آن جهت دارای اهمیت می باشد که بین مطالعه شخصیت و موفقیت افراد پلی برای رسیدن به موفقیت افراد ایجاد می نماید و بنابراین از این جهت، شناخت سبک های تفکر مدیران فرصتی را برای شناخت شخصیت آنان و پیش بینی نیازهای مهارتی آنان و نیز کنترل عوامل موثر بر جو سازمانی را فراهم می آورد (استرنبرگ و گریگورنکو ، 1997 ، 705) .
بررسی یافته ها و نتایج تحقیقات نشان می دهد که تحقیق پیرامون سبک تفکر می تواند فهم و آگاهی را در بین همکاران تسهیل کرده و به بهبود ارتباطات سازمانی کمک نماید. در نتیجه، فرصتهایی برای رشد مشخص سازمانی افراد فراهـم می آورد ( هاریسون و برامسون[14] ، 2002) .
ب ) اهمیت و ضرورت کاربردی تحقیق :
از بین بردن بیماری هایی از قبیل برخی از انواع سردرد ها ، معده دردها ، کمر درد ها و حتی پا دردها از طریق بالا بردن سلامت روانی سازمان ها با کمک شناسایی نقاط ضعف و قوت سازمان با بهره گرفتن از بررسی جو سازمانی حاکم بر آنان(شعاری نژاد،1371، 32) .
مدلی از میزان تاثیر گذاری سبک های شهودی و تحلیلی را بر میزان توجه بر هر یک از سبک ها را به و جود می آورد.
استفاده از تحقیقاتی با زمینه های شناختی و فیزیولوژیکی در شرایط کار، زمینه ای را برای محققین و استفاده کنندگان آن فراهم می نماید تا از نتایج حاصل از آن بهتر بتوانند استفاده نمایند ( هودگ کینسون[15] ، 2007، 245) .
افراد در بیان و ادراک روانی خود از جوّ می توانند تحت تاثیر سبک تفکر مدیر قرار گیرند که با سنجش جو سازمان می توان نقص های موجود در سازمان را از طریق سبک مدیر برآورد نمود که با دسته بندی هایی که در مورد سبک های تفکر می گردد می توان فرمولی را برای انتظارات معقولانه حاصل از سبک تفکر مدیران داشت.
استفاده از مطالعات تجربی که در آنها به بررسی سبک های شناختی و یا سبک های تفکر پرداخته شده است ، می تواند عملکرد افراد را نسبت به استفاده از تحقیقاتی که بر مبنای توانایی ها و موقعیت ها در محیط کار می شود ، بهتر نمایان سازد (کیرتون[16]، 2003، 32) .
طبق نظر کولز[17](2007) با آگاهی از تفاوت افراد از سبک های تفکر، می توان تاثیر آن را بر یادگیری، حل مسائل ، تصمیم گیری، ارتباطات و خلاقیت را از طرق مختلف دانست( آرمسترانگ[18] ، 2009، 4) .
بنابراین جو سازمانی مطلوب در موفقیت یک سازمان و واحد صنعتی تاثیر بسزایی خواهد داشت. لذا انجام این پژوهش می تواند در بررسی انواع سبک های تفکری حاکم در محیط دانشگاه ها که خود باعث ایجاد تاثیرات بسزایی در برون دادهای دانشگاه ها که خود شامل دانش آموختگانی با طرز تفکر و برخورد گوناگون در جامعه و سازمان هستند ، از طرق مختلف می گردد.
1-3-1- هدف اصلی:
شناسایی رابطه بین “سبک تفکر” مدیران با “جو سازمانی ”
1-3-2- اهداف فرعی:
1-4-فرضیه های تحقیق
1-4-1-فرضیه های اصلی
بین “سبک تفکر ” مدیران با ” جو سازمانی ” رابطه وجود دارد .
1-4-2-فرضیه های فرعی:
[1] . Organizational climate.
[2] . Altman
[3]. Thinking style.
[4] . James & Jones
[5] . Muchinsky
[6] . Golian
[7] . Rousseau
[8]. Mental Self-Government
[9]. Sternberg
[10] . Hayes & Allinson
[11] . Ausburn & Ausburn
4-2-2- 4-2-2 سن.. 4-112
4-2-3- تحصیلات… 4-112
4-2-4- سابقهی کار در شرکت… 4-113
4-2-5- سمت سازمانی… 4-114
4-3- تحلیل مدل مفهومی تحقیق… 4-114
4-3-1- پایایی… 4-114
4-3-2- روایی همگرا 4-115
4-3-3- روایی همگرا 4-120
4-3-4- روایی واگرا 4-121
4-4- آزمون میانگین.. 4-121
4-5- آزمون فرضیات… 4-129
4-5-1- تحلیل فرضیه های اصلی… 4-129
4-5-2- تحلیل فرضیه های فرعی… 4-131
4-6- نیکویی برازش…. 4-133
فصل 5 : 5-135
5-1- مقدمه. 5-136
5-2- نتایج بدست آمده از آمار توصیفی… 5-137
5-3- نتایج بدست آمده از آمار استنباطی… 5-137
5-3-1- مرور نتایج روایی و پایایی… 5-137
5-3-2- نتایج آزمون فرضیه ها 5-138
5-4- محدودیتهای پژوهش…. 5-142
5-5- پیشنهادها 5-142
5-5-1- پیشنهادهایی بر مبنای یافته های تحقیق… 5-142
5-6- پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی… 5-143
منابع. 5-145
منابع فارسی: 5-145
منابع لاتین: 5-147
پیوستها 5-149
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
فهرست شکلها
عنوان…………………………………………………………………………………………………………….. صفحه
شکل 2-1 : بازمفهوم سازی بازارگرایی(کادوگان و دیامانتوپولوس،1995)……………………………………………. 2-17
شکل 2-2 ابعاد چابکی از دیدگاه نظام مند(فتحیان، شیخ؛1388)…………………………………………………………. 2-46
شکل 2-3 مدل بهبود قابلیت چابکی(نیکپور،برکم؛1391)……………………………………………………………………. 2-49
شکل 2-4 الگوی چابکی گلدمن و همکارانش(ابراهیمیان جلودار،1390)……………………………………………….. 2-52
شکل 2-5 : الگوی مفهومی چابکی سازمان، شریفی و ژانگ(ابراهیمیان جلودار،1390)……………………………. 2-54
شکل 2-6 مدل چابکی سازمانی کروکیتو و یوسف(حمیدی؛ حسنپور؛ کیایی و موسوی؛1388)……………….. 2-55
شکل 2-7 : مدل چابکی سازمانی، تورنگ لین و همکاران، 2005…………………………………………………………. 2-56
شکل 2-8 : مدل چابکی گروه مشاوران آتوز،2007……………………………………………………………………………… 2-58
شکل 2-9 : منابع و منشاء فرهنگ سازمانی(صفراف،1390)………………………………………………………………… 2-70
شکل 2-10 : فرایند جامعه پذیری(همان)…………………………………………………………………………………………. 2-71
شکل 2-11 : مدل فرهنگ سازمانی دنیسون (2007)………………………………………………………………………… 2-78
شکل 2-12 : فرایند مدیریت فرهنگ سازمان(رعنایی کردشولی،1386)………………………………………………. 2-84
شکل 2-13 : مدل مفهومی تحقیق……………………………………………………………………………………………………. 2-91
4-120
شکل 4-1 بار عاملی متغیرهای تحقیق……………………………………………………………………………………………. 4-120
شکل 4-2 : مدل آزمون شدهی تحقیق……………………………………………………………………………………………. 4-129
شکل 4-3 : مدل آزمون شدهی تحقیق2…………………………………………………………………………………………. 4-131
فهرست جداول
جدول 2-1 تعداد مطالعات مربوط به رابطه بازارگرایی با عملکرد و آثار معنادار آن(لنجرک،2003) 2-33
جدول 2-2 تعاریف ارائه شده از چابکی.. 2-42
جدول 2-3 : تفاوت بین سازمان های سنتی و چابک(دواداسان و رامش،2007) 2-59
جدول 2-4 : نمونه هایی از تعاریف ارائه شده از فرهنگ، گردآورنده 2-65
جدول 2-5 : نمونه ای از تعاریف ارائه شده از فرهنگ سازمانی، گردآورنده 2-66
جدول 2-6 : برخی کارکردهای فرهنگ سازمان(اردکانی، فرحی،1391) 2-71
جدول 2-7 : ابعاد فرهنگ سازمانی از دیدگاه صاحب نظران(ابزری و دلوی،1388) 2-72
جدول 2-8 : ارزشهای فرهنگی در مؤسسه های ژاپنی، آمریکایی و نوعz (صفراف،1390) 2-81
جدول 3-1 : سؤالهای مربوط به بازارگرایی(نارور و اسلاتر،1990)، چابکی استراتژیک( شریفی و ژانگ،2001)، فرهنگ سازمانی( رابینز،1991) 3-97
جدول 3-2 : پایایی تحقیق با بهره گرفتن از روش آلفای کرونباخ.. 3-101
جدول 4-1 : اطلاعات مربوط به شرکتهای دارویی و تعداد پرسشنامه های توزیع شده 4-109
جدول 4-2 : نحوه ی توزیع افراد نمونه گیری شده از نظر جنسیت… 4-111
جدول 4-3 : نحوه ی توزیع افراد نمونه گیری شده از نظر سن.. 4-112
جدول 4-4 : نحوه ی توزیع افراد نمونه گیری از نظر تحصیلات… 4-113
جدول 4-5 : نحوه ی توزیع افراد نمونه گیری شده از نظر سابقه ی کار 4-113
جدول 4-6 : بار عاملی مربوط به هر یک از سنجه های موجود در سازه ها 4-115
جدول 4-7 : یافته های آزمون میانگین برای متغیر بازارگرایی.. 4-122
جدول 4-8 : یافته های آزمون میانگین مربوط به چابکی استراتژیک…. 4-124
جدول 4-9 : یافته های آزمون میانگین مربوط به فرهنگ سازمانی.. 4-126
جدول 4-10 : رابطه ی بین بازارگرایی و چابکی استراتژیک…. 4-130
جدول 4-11 : رابطه ی متغیر تعدیل گر فرهنگ سازمانی و بازارگرایی و چابکی استراتژیک…. 4-130
جدول 4-12 : رابطه ی بین مشتریگرایی و چابکی استراتژیک…. 4-132
جدول 4-13 : رابطه ی رقیبگرایی و چابکی استراتژیک…. 4-132
جدول 4-14 : رابطه ی هماهنگی بین بخشی و چابکی استراتژیک…. 4-133
: کلیات تحقیق |
امروزه شناخت و پیش بینی نیازهای مشتریان برای بنگاه اقتصادی جهت کسب مزیت رقابتی و بخش بندی بازار ضروری است. مشتری عامل کلیدی و محوری در تقویت چابکی سازمان قلمداد میشود و جهت گیری کلیه اهداف، استراتژیها و منابع حول محور جذب و نگهداری مشتری میباشد. حفظ و تقویت وفاداری مشتریان برای شرکتهایی که دغدغه حفظ و توسعه جایگاه رقابتی خویش را در بازار دارند، چالشی استراتژیک تلقی میشود؛ بنابراین وفاداری مشتریان کلید موفقیت تجاری سازمان محسوب میشود بدین معنا که با افزایش وفاداری مشتریان میتوان انتظار داشت سهم بازار و میزان سود دهی بنگاه اقتصادی ارتقا مییابد. درک بازار با برنامه ریزی و اتخاذ استراتژیهای مناسب جهت وفادار کردن مشتریان و افزایش نرخ وفاداری آنها منافع بلند مدت برای بنگاههای اقتصادی را سبب میشود (حمیدی زاده و غمخواری، 1388). بنابراین بازارگرایی به عنوان کاربرد مفهوم بازاریابی از آن رو مورد توجه سازمانهای عصر حاضر قرار دارد که مشتری اکنون به دلیل پیشی گرفتن تولید بر تقاضا و افزایش رقابت میان تولیدکنندگان انتخابگر شده است (نیکومرام و حیدرزاده، 1385) و عدم توجه به مشتری راهی به سوی نابودی برای هر کسب و کاری محسوب میشود. بنابراین بازارگرایی پیش نیاز عملیات موفق یک کسب و کار میباشد.
همانطور که بیان شد، مشتری عاملی کلیدی و محوری در تقویت چابکی سازمان قلمداد میشود. تغییر، باثبات ترین مشخصهای است که میتوان برای دنیای کنونی کسب وکار معرفی کر د(الفت، زنجیرچی، 1389). امروزه شرکت ها با رقابتی بسیار شدید رو به رو هستند که از تغییرات تکنولوژیکی و تغییر در تقاضای مشتریان ناشی میشود. این وضعیت باعث زیر سؤال رفتن صحت مدلهای سنتی مدیریت شده است( جعفرنژاد و درویش،1388). شرکتها باید به طور مؤثر بر تغییرات مستمر و غیرمنتظره و همچنین چالشهای جدید مشتریان با هزینه اندک فایق آیند؛ بنابراین، توانایی واکنش سریع و اثربخش ، رقابت مبتنی بر زمان و تأمین نیازهای مشتری، مشخصهی قطعی رقابت جویی شده است. در واقع چابکی ضرورتی برای بقا در مقابل رقبا، تحت محیطهای متغیر برای برخورد با چالشهای تحویل سریع محصولات و خدمات، کیفیت و رضایت مشتری است(صدیقه و محفوظی،1389). توانایی پاسخگویی سریع به تغییرات بازار، چابکی نامیده میشود که امروزه عامل اصلی بقای بنگاهها تلقی میشود(محمدی و امیری،1391).
با توجه به مطالب عنوان شده، در این تحقیق به بررسی تأثیر بازارگرایی بر چابکی استراتژیک با تأکید بر نقش فرهنگ سازمانی پرداخته شده است.
همچنین شایان ذکر است که در این تحقیق منظور از چابکی استراتژیک همان چابکی سازمان میباشد.
گرایش بازار به طور کلی بیانگر پاسخ یک شرکت به نیازهای فعلی بازارش است (چانگ[1]، 2011). نارور[2] و اسلاتر[3] (1990) گرایش بازار را به این صورت تعریف کردند: “فرهنگ سازمانیای که به موثرترین و کاراترین شکل، رفتارهای ضروری جهت ایجاد ارزش افزوده برای خریداران و در پی آن عملکرد بالاتری برای کسب و کار را به وجود میآورد. “بازارگرایی نه تنها برای خارج از سازمان بلکه در داخل سازمان و نه تنها در بازارهای داخل یک کشور و بلکه در بازارهای بین المللی و جهانی هم مورد توجه میباشد (لی و همکاران، 2006). تمرکز بر نیازهای مشتری به شرکت این اجازه را میدهد تا ارزش افزوده بالاتری را تأمین کرده و بدین ترتیب منجر به سطوح بالاتری از رضایت مشتری میشود (دیبرل[4]، 2011). یک سازمان بازارگرا با نظارت مستمر بر نیازهای مشتریان، سعی در جلب رضایت آنها به وسیله اصلاح خروجیهای خود با حفظ سود قابل قبول مینماید (کوهلی[5] و جاروسکی[6] ،1990، نارور و اسلاتر، 1990).
از طرفی دیگر بهکارگیری چابکی استراتژیک[7] در سازمانها، راهبردی برای موفقیت در محیطهای رقابتی و نامطمئن امروزی است. بنابراین چابکی استراتژیک در محیطهای فوق رقابتی امروز بسیار نیاز است. مفهوم چابکی برای اولین بار توسط ناگل و داو[8](1992) در مؤسسهی آیوکوک معرفی شد. همانطور که سازمانها در محیطهایی متلاطم فعالیت میکردند، این مفهوم توجه زیادی را به خود جلب نمود و سازمانها اهمیت پاسخگویی سریع به نیازها و تقاضاهای متغیر محیطی با روشهای کارآمد هزینهای را دریافتند.(سیگور و همکاران[9]، 2000). گلدمن و همکاران[10](1995) بیان نمودند”سازمانی چابک نامیده میشود که بتواند به طور سودآوری در محیط متلاطم با نیازهای متغیر و غیر قابل پیش بینی امروزی فعالیت نماید. بنابراین چابکی راهی است برای مدیریت سازمانها که با یک واکنش سریع و موثر به بازارهای در حال تغییر از طریق تولید محصولات و خدماتی که مشتری محور است، عمل مینماید و به ابزاری برای رقابت تبدیل شده است.(ژانگ و شریفی[11]، 2007). سازمانهای چابک با تغییر، عدم قطعیت و غیرقابل پیش بینی بودن محیط کسب و کارشان و پاسخ مناسب دادن به این تغییرات عجین شده اند. در بر داشتن استراتژیهای چابکی برای سازمانها منافعی دارد مانند پاسخهایی سریع و مؤثر به نیازهای در حال تغییر بازار، قابلیت سفارشی کردن محصولات و خدمات تحویل داده شده به مشتری، هزینه های تولید کاهش یافته، افزایش رضایت مشتری و حذف فعالیتهایی که ارزش افزودهای ایجاد نمی کنند.(سافورد؛گوش و مورثی[12]،2006).
بنا بر تحقیقات انجام شده، توانایی شناسایی تغییرات ایجاد شده در نیازهای مشتریان از طریق بازارگرایی، پیشزمینهای ضروری در توانایی برای پاسخ به این تغییرات است. بهبود برنامه های چابکی، برای توسعهی قابلیتهای سازمانی جهت پاسخ سریع و مؤثر به تغییرات ایجاد شده در نیازهای مشتری، طراحی شده است(زلباست، گرین جی آر؛ ابشایر و ساوور[13]؛ 2010). براون شیدل و سوره(2009) در تحقیق خود دریافتند که بازارگرایی بطور غیرمستقیم از طریق انسجام سازمانی بر چابکی اثر میگذارد. لین(2004) دریافت که بازارگرایی بطور مثبتی بر شبکهی نوآوری چابکی اثر میگذارد. زلباست و همکاران(2010) در تحقیق خود دریافتند که بازارگرایی بطور مستقیم و مثبت بر تولید به موقع، مدیریت کیفیت جامع و چابکی تولید، اثر میگذارد. در این پژوهش، چابکی استراتژیک معادل چابکی سازمانی در نظر گرفته میشود.
هر سازمانی دارای شخصیتی است مانند انسان، همانگونه که عنصر اصلی شخصیت یک انسان فرهنگ اوست، عنصر اصلی شخصیت یک سازمان نیز فرهنگ سازمان است(هیلز چارلز[14]،2002). سازمانهای موفق دنیا به ویژه آنهایی که تا سطح بالای ایمنی راه پیمودهاند، مدعی هستند که به بسیاری از این موفقیتها از راه تقویت فرهنگ سازمانی خود، دست یافتهاند. با توجه به اهمیت مبحث فرهنگ سازمانی در هر سازمانی، بدیهی است که موفقیت در پیادهسازی شیوه های نوین و تکنیکهای جدید مدیریتی، مستلزم پشتیبانی از طرف فرهنگ سازمانی است. تحقق اهداف هر سازمان در گرو هماهنگی فرهنگ سازمانی به عنوان شاخص وضعیت نیروی انسانی با اهداف و استراتژیهای تدوین شده است(ابزری، مهدی؛ دلوی، محمدرضا، 1388). در تعریفی از فرهنگ سازمانی بیان میشود، فرهنگ سازمانی به معنای ارزش ها، مفروضات و هنجارهای مشترک بین افراد است(شین[15]،1985).
از طرفی دیگر در تحقیقات انجام شده این نتیجه حاصل شده است که بازارگرایی و توانایی بازارگرا شدن بطور فزایندهای در فرهنگ سازمانی ریشه دارد و عواملی که بعنوان پیشزمینههایی برای بازارگرایی پیش بینی شده اند مانند تأکید مدیران عالی، سیستم پاداش و تمرکز ممکن است نقشی کمرنگتر از فرهنگ داشته باشند(گبهاردت و همکاران[16]،2006).
همچنین بنابر مطالعه پیشینهی تحقیق، دریافت شد که تحقیقات متعددی به بررسی رابطه میان فرهنگ سازمانی و روشهای چابک پرداختهاند(رابینسون و شارپ[17]،2005؛ شرهی و کاروسکی[18]،2007؛ استرود و هاف و ترتیاکو[19]،2009؛ تولفو و وازلاویک[20]،2008). جوهان لیواری و نتا لیواری[21] (2011) به بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و روشهای چابک پرداختند و به این نتیجه رسیدند که هر فرهنگی به جز فرهنگ سلسله مراتبی، کاربرد روشهای چابک را افزایش میدهد. جیم شفیلد و جولین لمتایر[22](2013) بیان می کنند که توسعهی برنامه های چابکی توسط محیط سازمان( فرهنگ سازمانی) و توانمندی اعضای سازمان، تحت تأثیر قرار میگیرد.
بنابراین با توجه به اینکه فرهنگ سازمانی بر دو متغیر بازارگرایی و چابکی اثرگذار است و از طرفی بازارگرایی بر چابکی نیز تأثیر دارد، در این تحقیق بر آن شدیم که به بررسی رابطه بازارگرایی و چابکی و نقش تعدیلگر فرهنگ سازمانی بپردازیم.
در این فصل به مباحث کلی پژوهش شامل اهداف، فرضیات و سؤالات تحقیق و مباحث دیگری از قبیل تعریف واژگان پرداخته میشود.
با توجه به مطالب عنوان شده به نظر میرسد که بازارگرایی بستری مناسب برای بروز و ظهور چابکی استراتژیک در سازمان است چرا که هر دو هدفی مشترک دارند و آن پاسخ به نیازهای متغیر مشتری است تا از این طریق ارزش افزودهای برای آنها ایجاد کنند. بنابراین منطقی به نظر میرسد که بررسی تأثیر بازارگرایی بر چابکی استراتژیک سازمان نیازمند بررسی دقیقتری است، لازم به ذکر است آنچه که بر میزان اهمیت این مورد میافزاید این است که در تحقیقاتی ارتباط بازارگرایی بر چابکی استراتژیک مورد بررسی قرار گرفته است اما اینکه آیا فرهنگ سازمانی می تواند تعدیل کننده رابطه این دو باشد با خیر، تا کنون مورد بررسی واقع نشده است.
هدف اصلی این تحقیق” تعیین تأثیر بازارگرایی بر چابکی استراتژیک با تأکید بر فرهنگ سازمانی در صنعت دارو” میباشد و در این راستا اهداف فرعی عبارتند از:
آیا بازارگرایی چابکی استراتژیک را در صنعت دارو تحت تأثیر قرار می دهد؟
آیا فرهنگ سازمانی، چابکی استراتژیک را در صنعت دارو تحت تأثیر قرار می دهد؟
[1] – Chung
[2] – Narver
[3] – Slater
[4] – Dibrell
[5] – Kohli
[6] – Jaworski
7-Strategic agility
8-Nagl & Dove
9-Siegore
1-Goldman
2-Zhang & Saarifi
3-P.M.Swafford, S.Ghosh, N.Murthy
4- Pamela J. Zelbst, Kenneth W. Green, Jr, Roger D. Abshire, Victor E. Sower
[14] – Hill Charles
[15] -Schein
[16] – Gebhardt et al
[17]– H. Robinson, H. Sharp
[18] -B. Sherehiy, W. Karwowski, J.K. Layer
[19] – D.E. Strode, S.L. Huff