دانلود متن کامل پایان نامه های کارشناسی ارشد
پایان نامه و مقاله آماده - فرمت ورد- همه رشته ها -دانلود متن کامل پایان نامه های ارشددانلود متن کامل پایان نامه های کارشناسی ارشد
پایان نامه و مقاله آماده - فرمت ورد- همه رشته ها -دانلود متن کامل پایان نامه های ارشددانشگاه آزاد اسلامی نام دانشکده علوم انسانی
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………….. صفحه
– پرسشنامه راهبردهای مقابله ای
– پرسشنامه رشداجتماعی
– پرسشنامه سازگاری
چکیده
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………….. صفحه
– چکیده به انگلیسی
طرح روی جلد
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………….. صفحه
– طرح روی جلد به انگلیسی
– چکیده
هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه مهارت های مقابله ای بارشداجتماعی وسازگاری دختران مقطع دوره اول متوسطه منطقه هفت آموزش وپرورش شهر تهران است ، که بدین روش 370 نفر از دانش آموزان دختر مقطع دوره اول متوسطه به روش نمونه گیری تصادفی مرحله ای دو مدرسه انتخاب و از هرپایه به تصادف 2 کلاس انتخاب شدند و ابزار پژوهش عبارت است از پرسشنامه راهبردهای مقابله ای لازاروس [1]، رشد اجتماعی وایلند[2] و سازگاری بل[3] و نتایج رگرسیون نشان دادکه متغیرملاک رشداجتماعی وسازگاری درمقایسه با متغییر پیش بین مهارت مقابله ای در پایان دوره به شکل معناداری رابطه بیشتری درمتغیرهای رشداجتماعی وسازگاری (خانه ، سلامتی ، عاطفی واجتماعی ) که ازخودنشان داد : مهارت های مقابله ای قدرت پیش بینی رشد اجتماعی را دارد وهمین طور مهارت های مقابله ای قدرت پیش بینی سازگاری را دارد ، بین مهارت های مقابله ای ( مسئله مدار، هیجان مدار ) بارشداجتماعی و سازگاری رابطه مثبت معناداری وجوددارد که با احتمال % 95 مهارت های مقابله ای سبب افزایش رشداجتماعی وسازگاری نوجوانان شده است . دراینجا می توان نتیجه گرفت که مهارت های مقابله ای با رشداجتماعی وسازگاری رابطه معناداروجوددارد
– مقدمه
نوجوانی دوره ای پرتغییروپرچالش است که میتواند برای نوجوان استرس زاودشواروتمام منابع بالقوه اورا فراخواند.برای نوجوانی که تغییرات زیاددرجنبه های مختلف زندگی روبرو هستندمقابله بسیارمهم است.لذا اگردرمعرض آموزش مهارت های مقابله ای قراربگیرند،زمینه ای برای بروزمشکلات ازبین خواهد رفت، مشکلات این دوره مانند حلقه های زنجیربه هم پیوسته اندوهریک به دیگری ختم می شودوبی توجهی نسبت به تشخیص باعث می شود تامشکلات این دوره برروی یکدیگر انباشته شوندویامشکلات کوچک به مشکلات بزرگ وبزرگتر تبدیل شوندتاجایی که باعث ایجادمشکل حادشود( بذل ،1393 ) . نوجوانان علاوه بر سلامت روحی، نیازمند داشتن رشد اجتماعی سالم برای روابط آینده و محیط کار خود هستند. شما میتوانید با یافتن راههایی برای پرورش مهارتهای اجتماعی نوجوانتان، او را فردی کاملاً متعادل و پرورشیافته کنید. کاری که به هیچ عنوان نباید انجام دهید، این است که فرزند نوجوان خود را به دلیل تمایل او به تنها بودن و اینکه به راحتی با کسی دوست نمیشود، تحقیر کنید. به جای این، باید به او بگویید که حتی با شخصیت تودارش، میتواند مهارتهای اجتماعی خوب را در خود رشد دهد. انسان سازگار کسی است که از سلامت روانی برخوردار باشد اماتغییراتد را به طور جدی زیر سوال می برد و در نتیجه احتمال تضاد، تعارض، استرس و سردرگمی پدید می آید (بذل ،1393 ).
پژوهش ها نشان می دهد که خانواده، موثرترین عامل محیطی در رشد و تحول شناختی کودک است و بسیاری از مشکلات به طوری که خانواده به عنوان یکی از محیط های موثر در سلامت جسمی و روانی فرد درکودکان از خانواده های آنها ناشی می شود (کامبرینک ،گراهام [4]، 2006 ). [5]در مجموع، ادراک نوجوان از خانواده اش غالبا رابطه ی مستقیم و محکمی با کارکرد روان شناختی او دارد (میلیکیان وهمکاران ،2006 ).
باتوجه به آنچه گفته شد در این پژوهش، به دنبال بررسی رابطه مهارت های مقابله ای بارشداجتماعی و سازگاری دانش آموزان دختردوره مقطع اول متوسطه منطقه هفت آموزش وپرورش شهرتهران آنها بوده ایم.
– بیان مسأله
رشد اجتماعی یعنی تغییراتی که در نتیجه تاثیر متقابل با اشخاص، اوضاع و احوال اجتماعی و سازماندهی در فرد پیدا میشوند و به بیانی دیگر سلسله تغییرات و پیشرفتهایی که از هنگام تولد تا مرگ در رفتار اجتماعی احساسات،گرایش ها، ارزش ها و… رخ میدهندمعیارهای اندازه گیری رشد اجتماعی هر کس ،میزان سازگاری او با دیگران است. رشد اجتماعی نه تنها در سازگاری با اطرافیان که هم اکنون با آنها سروکار داریم موثر است، بلکه در موفقیت تحصیلی، پیشرفت شغلی، انتخاب همسر و رضایت مندی از زندگی زناشویی و ارتقاء منزلت اجتماعی مانیز تاثیربسزایی دارد (آمالی ،1390 ).
به آن شکل یادگیری گفته میشودکه به سازگاری با جامعه و (socialization[6]) به بیان دیگر،اجتماعی شدن
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
محیط فرهنگی بستگی دارد.و رفتار فرد به اعتبار اینکه یک موجود زنده اجتماعی است قدم به قدم با رشد فردیت او تغییر می یابد، و این رشد اجتماعی و فردی، شخصیت فرد را کامل می کند. بدین معنا همان طوری که کودک می تواند با دیگران ارتباط یافته همکاری کند در عین حال، توانایی او بر اظهار و اثبات وجود خود رشد می یابد و می تواند به عنوان یک «فرد مشخص» از مصالح خود دفاع کند. از این رو، ملاحظه می کنیم که کودک میان هشت ماهگی و چهار سالگی تنها به فعالیت های اجتماعی میل ندارد بلکه رفتارهای دیگری از قبیل مقاومت و مخالفت ورزیدن برای تأکید وجود خود از او سر می زنند. همه این اشکال رفتار، مظاهر یکسانی برای رشد اجتماعی کودک بشمار می روند، و شدت وضوح آنها به اختلاف افراد، گوناگون می شود و حتی فرد نیز در مواقع گوناگون اختلاف پیدا می کند ( شعاری نژاد ، 1390 ).
ازنظرکارن هورنای [7]، سازگاری رفتار بهنجار یا ناسازگار ریشه در مناسبات والدین و فرزندان دارد. اگر فرد، گرمی و عشق را تجربه کند، احساس امنیت می کند و به شیوه ای بهنجار رشد می کند. در واقع اگر فردی
واقعاً مورد عشق واقع شود می تواند مشکلات گوناگونی را در آینده تحمل کند.همچنین احساس ناامنی باعث می شود تا فرد متوسل به شیوه هایی شود که ناآرامی درونی خود را تضعیف و به حداقل کاهش دهد (آمالی،1390 ).
ازنظر راجرز[8] اشخاص سازگار می توانند خودشان راهنمای دگرگونی و کمال خویش باشند و زندگی شان را بدون تاثیر رویدادهای گذشته هدایت کنند. دراین نظریه خصیصه چشم پوشی و آسان نگری بر خود نمایان است و همچنین در فراخواندن راجرز به خود بودن و در اکنون بودن، گیرایی خاصی نهفته است. نظر دیگری که راجرز ابراز داشته است، وجود گرایش فطری به سوی رشد و کمال و سلامت روان فرد است، یعنی انگیزش ذاتی در افراد برای سلامت روان وجود دارد که ما را به پیش می راند (آمالی، 1390 ).
مک دونالد [9]در مورد سازگاری و همچنین ناسازگاری معتقد است: فردی سازگار است که پاسخ هایی که او را به تعامل با محیطش قادر می کنند آموخته باشد تا در نتیجه در حالی که به طرق قابل قبول اعضای جامعه خود رفتار می کند، احتیاجاتی که در او هست نیز ارضا شوند. درسالهای اخیر توجه به مهارتهای مقابله ای دررشداجتماعی وسازگاری ، بسیارموردتوجه وبررسی قرارگرفته است ونشان داده شده که بکارگرفتن راهبردهای مقابله ای موثر، نقش مهمی درپیشبرد رشداجتماعی وسازگاری داشته است (شعاری نژاد،1390 ).
منظوراز مهارتهای مقابلهای همان روشهای برخورد با مسائل است که از طرف فرد به طور آگاهانه طراحی و به اجرا درمی آید و نتیجه آن حل مسئله و یا افزایش ظرفیت روانشناختی فرد برای از سرگذراندن موفقیت آمیز شرایط بحرانی و دور ماندن از آسیبهای ناشی از بحرانهای روحی پیش آمده است. مقابلههای ناکارآمد نیز تلاشهایی هستند که گرچه برای مقابله با شرایط دشوار به کار گرفته میشوند ولی نوعاً به بدتر شدن اوضاع و پیچیدهتر شدن وضعیت منجر میشوند، لذا نمی توان از این دسته مقابلهها به مهارت تعبیر کرد. مثلاً فردی که برای کاستن از استرس به مواد مخدر روی میآورد، گرچه نوعی مقابله با استرس و هیجان منفی در کوتاه مدت به وقوع میپیوندد ولی باید هزینه این لذتهای کوتاه مدت را به صورت تحمل اعتیاد و عوارض شوم آن بپردازد (ریو ، [10]2006 ، ترجمه سید محمدی ، ۱۳91 ). طبق نظر لازاروس و فولکمن ، مقابله به فرایندمدیریت تقاضاها( بیرونی یا درونی ) که دشوارویافراترازمنابع فردارزیابی شود، اشاره دارد.ازنظرآنان،مقابله دربرگیرنده تلاشهااعم ازکنش محوردرون روانی ، برای اداره وکنترل تقاضاهای محیطی، درونی وکشمکش های میان آنهاست ( لازاروس ، ولانیر [11]، 2007 ) .
روش های مقابله باتغییرات زندگی وتنش های حاصله ازاین تغییرات درافرادمختلف وبرحسب موقعیتهای گوناگون متفاوت است.راهبردهای مقابله ای مجموعه ای ازتلاش های شناختی ورفتاری فرد است که درجهت تعبیروتفسیرواصلاح یک وضع تنش به کارمی رود ( غضنفری وقدم پور،1387 ).
مهارتهای مقابلهای همان روشهای برخورد با مسائل است که از طرف فرد به طور آگاهانه طراحی و به اجرا درمی آید و نتیجه آن حل مسئله و یا افزایش ظرفیت روانشناختی فرد برای ازسر گذراندن موفقیت آمیز شرایط بحرانی و دور ماندن از آسیبهای ناشی از بحرانهای روحی پیش آمده است. مقابلههای ناکارآمد نیز تلاشهایی هستند که گرچه برای مقابله با شرایط دشوار به کار گرفته میشوند ولی نوعاً به بدتر شدن اوضاع و پیچیدهتر شدن وضعیت منجر میشوند، لذا نمی توان از این دسته مقابلهها به مهارت تعبیر کرد. مثلاً فردی که برای کاستن از استرس به مواد مخدر روی میآورد، گرچه نوعی مقابله با استرس و هیجان منفی در کوتاه مدت به وقوع میپیوندد ولی باید هزینه این لذتهای کوتاه مدت را به صورت تحمل اعتیاد و عوارض شوم آن بپردازد (ریو ، 2006 ، ترجمه سید محمدی ، 1391 ).
که دراین تحقیق به پژوهش درموردبررسی رابطه مهارت های مقابله ای بارشداجتماعی وسازگاری دانش آموزان دختردوره مقطع اول متوسطه منطقه هفت آموزش وپرورش شهرتهران پرداخته شد.
– ضرورت و اهمیت پژوهش
یکی از مهارت های مقابله ای که بسیاری ازافرادآن رانادیده میگیرند،استفاده سازنده ومفیدی ازسیستم های حمایتی( شبکه دوستان، اقوام ونزدیکان ) است.این سیستم ها به روش های مختلف به شماکمک می کنندتابا رویدادهای استرس زای زندگی مقابله کنید.بنابراین به نفع شماست که سیستم های حمایتی خودراارزیابی کرده ویادبگیردکه این نوع سیستم هاچگونه می توانندبه شماکمک کنند، همچنین درباره ایجادیک سیستم حمایتی مؤثرومفیدبیندیشند. مطالعات پژوهشی نشان داده است که افرادی که ازسیستم حمایت اجتماعی خوبی برخوردارندنسبت به زندگی خود خوشبین ترند. مطالعات دیگرنشان داده است که این افراددرغلبه برافسردگی وسازگاری باآسیب های ناشی ازسیستم های حمایتی خوبی برخوردارند،کمتربیمار میشوندوسطح
استرس فیزیولوژیکی پائینی دارند.(بیلنگرومووس ، 2006 ؛ اس ،کوهنوهابرمن ، 2006 ؛ دی . ار. ک. هن ، شرودوکلارک ، 2007 ؛ اس ،کوهن وسیم ، 2007 ؛ لیپور، آلن وایوانز ، 2006 ؛ میشل ، بیلینگر، مووس ، 2008 ، شولزودکر ، 2006 [12]).
[1] Lazaros
[2] Vailand
[3] Bel
[4] Cambering
2 geraham
[6] socialization
[7] Karen hornay
[8] Rajerz
[9] Mack donald
دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات
هاشمیان(1380) در پژوهش خود عنوان داشت که شیوههای فرزندپروری مادران یکی از متغیرهایی هست که میتواند خلاقیت فرزندان را پیشبینی کند.
لیندبلد[14](1976) طی تحقیقی درباره نحوهی تعامل والدین و رشد خلاقیت کودکان دریافت که تعامل مناسب و سازنده تا حد زیادی با رشد قوهی خلاقانه کودکان در ارتباط است.
بدین ترتیب تحقیق پیرامون هوش هیجانی مادر و شیوه های فرزند پروری وی به عنوان مراقبت کننده اصلی، می توان زمینه ساز آموزش های لازم در جهت مناسب سازی بستر تحولی و جلوگیری از عواقب آن در بزگسالی باشد. با مقدمه ای که ذکر شد، این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سئوال که آیا هوش هیجانی و شیوه های فرزند پروری مادران می تواند به عنوان عاملی تعیین کننده در میزان خلاقیت دانش آموزان به شمار آید؟
ضرورت و اهمیت پژوهش
تمدن بشر مرهون اندیشه خلاق آدمی بوده است و دوام آم نیز بدون بهره گیری از خلاقیت، که عالی ترین عملکرد ذهن محسوب می شود، غیر ممکن خواهد بود( بقتو[15]، 2007، به نقل از فراهینی، 1388).
شناخت و تعلیم وتربیت افراد سرآمد و خلاق بدین دلیل است که این افراد بتوانند بارمهمی از وظایف و مسئولیت های علمی، فرهنگی و اجتماعی جامعه را بر دوش بکشند( افروز، 1386).
بنابراین در این پژوهش برخی از علل و عوامل موثر یا بازدارنده بر خلاقیت دانش آموزان مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا با شناخت و آگاهی از آنها، بتوان در جهت ایجاد یا رفع این عوامل اقدام نمود.بطور کلی پژوهش حاضر هم از جهت بنیادی و هم از جهت کاربردی حائز اهمیت است. چرا که نتیجه این پژوهش می تواند به دانش موجود اضافه نماید و از نظر کاربردی هم انتظار بر آن است که با روشن شدن سهم هر یک از این متغیرها در میزان خلاقیت، به برطرف نمودن موانع موجود، اقدام نمود.
نتایج این تحقیق می تواند در آموزش و پرورش ، مدارس و مراکز مشاوره در جهت بالا بردن هوش هیجانی مادران و بهبود شیوه های فرزند پروری آنان بکار برده شود تا گامی باشد در پیشبرد و بالا بردن خلاقیت در کودکان.
اهداف پژوهش
– هدف اصلی تحقیق
هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه بین هوشهیجانی و شیوههای فرزند پروری مادران با خلاقیت دختران مدارس ابتدایی شهر کرمانشاه در سال 1393 است.
هدف های فرعی
-تعیین رابطه هوشهیجانی مادران با خلاقیت دختران دبستانی
– تعیین رابطه شیوههای فرزند پروری مادران با خلاقیت دختران دبستانی
فرضیههای تحقیق
– بین سبک فرزند پروری قاطع با خلاقیت در دانش آموزان رابطه وجود دارد.
– بین سبک فرزند پروری مستبدانه با خلاقت در دانش آموزان رابطه وجود دارد.
– بین سبک فرزند پروری سهل انگارانه با خلاقیت در دانش اموزان رابطه و جود دارد.
– بین هوشهیجانی مادران با خلاقیت دانش آموزان رابطه وجود دارد
تعاریف مفهومی
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
هوشهیجانی: هوشی است مشتمل بر شناخت احساسات خویشتن و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیم های مناسب در زندگی(گلمن، 1980).
خلاقیت: تورنس خلاقیت(1986) را به عنوان نوعی مسأله گشایی مد نظر قرار داده است
سبک های فرزند پروری: به روش هایی اطلاق میشود که والدین در برخورد با فرزندان خود اعمال کردند.(استرنبرگ،1989).
تعاریف عملیاتی
تعریف عملیاتی هوشهیجانی: میزان نمره ای است که آزمودنی از پرسشنامه هوشهیجانی شرینگ دریافت کرد.
تعریف عملیات سبک های فرزند پروری:میزان نمره ایست که آزمودنی از پرسشنامه شیوههای فرزند پروری با مریند در یافت کرد.
تعریف عملیاتی خلاقیت: میزان نمره ایست که آزمودنی ازپرسشنامه خلاقیت تورنس دریافت کرد.
[1] – tugrul
[2] – bayanova
[3] – veraksa
[4] – niu&liu
[5] – eyzenk
[6] – jeffry&craft
دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی،گروه مدیریت آموزشی
3-7-ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………………………………………114-113
3-8-اعتبار یا روایی پرسشنامه……………………………………………………………………………..114
قابلیت اعتماد یا پایایی پرسشنامه…………………………………………………………………..115-114
3-10-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات…………………………………………………………………..115
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………128-116
4-1-مقدمه………………………………………………………………………………………………………..117
4-2-بخش اول: توصیف ویژگی های جمعیت شناختی نمونه پژوهش………………………….117
4-3-بخش دوم: توصیف آماری متغیرهای اصلی تحقیق……………………………………………..118
4-4-بخش سوم: آزمون نرمال بودن توزیع داده های تحقیق………………………………………..120
4-5-بخش چهارم: آزمون فرضیه های تحقیق…………………………………………………………..122
خلاصه محاسبات تحلیل رگرسیون…………………………………………………………………………127
وضعیت رتبه بندی مؤلفه های مهارت های ارتباطی………………………………………………….128
فصل پنجم
نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………..155-129
5-2-خلاصه پژوهش…………………………………………………………………………………………130
5-3-خلاصه یافته های پژوهش…………………………………………………………………….137-131
5-3-1-نتایج توصیفی پژوهش……………………………………………………………………………131
5-3-2-نتایج استنباطی پژوهش……………………………………………………………………136-132
5-4-محدودیت های پژوهش……………………………………………………………………………..137
5-5-پیشنهادها………………………………………………………………………………………….140-137
5-5-1-پیشنهادهای کاربردی………………………………………………………………………………137
5-5-2-پیشنهادها بر اساس یافته های پژوهش………………………………………………..139-137
5-5-3-پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی………………………………………………………..140-139
5-6-منابع مورد استفاده………………………………………………………………………………155-141
5-6-1-منابع فارسی………………………………………………………………………………….150-141
5-6-2-منابع لاتین……………………………………………………………………………………155-141
ضمائم و پیوست ها……………………………………………………………………………………159-156
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………..161
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1 :توصیف دانش آموزان از معلمی که به آنان توجه دارد………………………………. 45
جدول 2-2 : راهنمایی هایی برای ایجاد روابط مطلوب با دانش آموزان…………………..48-47
جدول 2-3 : دسته بندی مهارت های ارتباطی-اجتماعی ……………………………………………53
جدول 2-4 : مجموعه مهارت های گوش دادن……………………………………………………………58
جدول 2-5 : ویژگی های صوتی و احساسات احتمالی همراه آن……………………………………69
جدول 2-6: خلاصه مهمترین نتایج تحقیقات داخل و خارج کشور………………………107-106
جدول 3-1 : مؤلفه های مهارت های ارتباطی به تفکیک گویه ها ……………………………….114
جدول 4-1:توزیع فراوانی نمونه پژوهش به تفکیک جنسیت………………………………………..117
جدول 4-2 : توصیف آماری متغیر استرس به تفکیک جنسیت …………………………………..118
جدول 4-3 : توصیف آماری متغیر مهارت ارتباطی به تفکیک جنسیت …………………………119
جدول 4- 4 : توصیف آماری مؤلفه های اصلی متغیر مهارت ارتباطی …………………………119
جدول 4-5 : توصیف آماری متغیر استرس……………………………………………………………….120
جدول 4-6 : خلاصه نتایج آزمون کولموگروف اسمیرنف ……………………………………………..120
جدول 4-7 : نتایج ضریب همبستگی اسپیرمن بین مهارت ارتباطی و استرس …………………122
جدول 4-8 : نتایج ضریب همبستگی اسپیرمن بین مهارت کلامی و استرس………………………123
جدول 4-9 : نتایج ضریب همبستگی اسپیرمن بین مهارت گوش دادن و استرس………………..124
جدول 4-10 : نتایج ضریب همبستگی اسپیرمن بین مهارت غیرکلامی و استرس ………………..124
جدول 4-11 : نتایج ضریب همبستگی اسپیرمن بین مهارت بازخورد و استرس…………………..125
جدول 4-12 : نتایج آزمون مقایسه میانگین مهارت ارتباطی معلمان مرد و زن…………………….126
جدول 4-13 : نتایج آزمون مقایسه میانگین استرس بین دانش آموزان دخترو پسر……………….126
جدول 4-14 : خلاصه مدل رگرسیونی……………………………………………………………………….127
جدول 4-15 : ضرایب متغیر وابسته استرس………………………………………………………………….127
جدول 4-16 : نتایج آزمون رتبه ای فریدمن…………………………………………………………………128
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 : پراکنش نمرات پرسشنامه مهارت ارتباطی و استرس………………………..121
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1 : الگوی فرایند ارتباطات………………………………………………………………………..19
شکل 2-2 : مدل شنون – ویور ……………………………………………………………………………34
شکل 2-3 : مدل شرام ……………………………………………………………………………………….35
……………………………………………………………………………………….36 SMCRشکل 2-4 :مدل
شکل 2-5 : مدل برلو …………………………………………………………………………………………37
شکل 2-6 : مدل مفهومی پژوهش ………………………………………………………………………..109
چکیده هدف از این پژوهش بررسی رابطه مهارت های ارتباطی معلمان و استرس دانش آموزان پایه ششم مدارس ابتدایی شهر قرچک در سال تحصیلی 93-1392بود. برای این منظور پس از مرور ادبیات تحقیق،7 فرضیه شامل یک فرضیه اصلی و6 فرضیه فرعی تدوین گردید.این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ نوع ،توصیفی-پیمایشی بود . جامعه ی آماری پژوهش شامل کلیه ی دانش آموزان پایه ششم شهر قرچک بود که حجم نمونه بر اساس جدول مورگان و با توجه به نسبت دانش آموزان پسر و دختر در جامعه ی پژوهش،297 نفر تعیین و با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شدند . برای جمع آوری داده ها از دو پرسشنامه محقق ساخته مهارت های ارتباطی معلمان واسترس دانش آموزان، استفاده شد.تحلیل داده ها با بهره گرفتن از آمار توصیفی و استنباطی (همبستگی اسپیرمن) انجام شد. یافته های پژوهش بیانگر آن بود که الف- بین مهارت های ارتباطی معلمان و استرس دانش آموزان رابطه منفی معناداری(672/0- ) وجود داشت.ب- بین هر یک از چهار مؤلفه ی اصلی مهارت های ارتباطی معلمان و استرس دانش آموزان رابطه ی منفی معناداری وجود داشت. ج-میزان مهارت های ارتباطی معلمان در جامعه ی مورد پژوهش در حد متوسط و میانگین بود.د- میزان استرس دانش آموزان در جامعه مورد پژوهش بالاتر از حد میانگین بود.ه-بین میزان مهارت های ارتباطی معلمان مرد و زن اختلاف معناداری وجود نداشت. و-بین میزان استرس دانش آموزان دختر و پسر اختلاف معناداری وجود نداشت. لذا با توجه به یافته های پژوهش می توان چنین نتیجه گیری کرد که : یکی از روش های کاهش استرس دانش آموزان،تقویت مهارت های ارتباطی معلمان می باشد.
کلید واژه ها: مهارت های ارتباطی، مهارت کلامی، مهارت گوش دادن، مهارت غیرکلامی، مهارت بازخورد، استرس.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1مقدمه
شاید بتوان گفت که ارتباط[1] یکی از قدیمی ترین و در عین حال عالی ترین دستاوردهای بشر بوده است.ارتباط در گذشته و برای انسان اولیه ،علاوه بر کارکردهایی که در جهت حفظ حیات و یاری گرفتن از دیگران داشته ،زمینه ساز فعالیتهای اجتماعی و سرآغازی بر زندگی اجتماعی نیز بوده است(بولتون[2]،1386،ص13). ماهیت اجتماعی انسان ایجاب می کند که آدمی با وجوه گوناگون اجتماع و مجموعه های درون آن ارتباط برقرار کند. در جوامع امروزی که همزمان با پیچیده تر شدن فزاینده زندگی مشکلات جدیدی برای انسان پدید آمده است،اهمیت ارتباطات بیشتر میشود. در چنین جوامعی ارتباطات یکی از مهمترین عوامل توسعه و تعالی و موفقیت انسان است (آهنچیان،1381).
هشتاد درصد افرادی که در کار خود شکست می خورند فقط یک دلیل برای آن دارند،آنان قادر نیستند به خوبی با دیگران رابطه برقرارکنند.بهره وری یک فرد به عنوان سرپرست یا مدیر،پرستار یا منشی،مسؤول بهداشت روانی یا سرایدار، کارگر ،وکیل ،پزشک ،فروشنده و یا وزیراز طریق کسب توانایی برقراری یک ارتباط خوب افزایش می یابد.در واقع تصور شغلی که در آن ارتباط عامل مهمی نباشد،کاری بس دشوار است(بولتون،1386 ،ص28). ارتباط مهارت است ،هنر است علم است و یا…؟می توان گفت ارتباط همه ی این هاست و پیچیدگی ها و ظرایف خاصی دارد. به همین دلیل ،برقراری ارتباط بین افراد آنگونه که به نظر می رسد،کار ساده ای نیست.ارتباط موثر به شناخت ،تمرین و ارزیابی مستمر نیاز دارد.بخش مهمی از میزان رضایت مندی هریک از ما از زندگی با توانایی هایمان در برقراری ارتباط ،قابل تفسیراست (اصلانی،1390،ص 44).همان طور که ارتباطات برای انسان حیاتی است ،برای انجام عملیات سازمانی یابه عبارت بهتر برای شکل گیری بقای سازمان نیز حیاتی می باشد. هربرت سایمون[3] می گوید: «بدون ارتباطات، سازمانی وجود نخواهد داشت و به همین علت میتوان گفت امکان تأثیر گروه بر رفتار فرد نیز غیرممکن خواهد بود»(دعایی،1373،ص36).یکی از مهمترین سازمانهای موجود در جامعه سازمان های آموزشی و به عبارتی سیستم های اجتماعی مدارس هستند.آموزش ،بدون ایجاد رابطه معنایی نخواهد داشت .معلمان در همان آغاز کار خود پی می برند که نحوه برقراری ارتباط با دانش آموزان بسیار اهمیت دارد (معینی آرانی1384). از مهمترین توانایی های آموزگار به عنوان شخصیتی تاثیرگذار در سرنوشت انسانها ،برقراری ارتباط صمیمی و موثر با دانش آموزان است.همه ی ما خاطرات شیرینی از معلمانی به یاد داریم که از توانایی ارتباطی خوبی برخوردار بوده اند.ارتباط بین دانش آموز و معلم یکی از بهترین انواع روابط انسانی است که هر دوی آنها در طول زندگی تجربه خواهند کرد (اصلانی ،1390،ص 46).اغلب معلم ها خواهان آن هستند که بدانند چگونه می توان در دانش آموز انگیزه ی یادگیری ایجاد کرد. پاسخ این است که در او احساس اطمینان و اعتماد ایجاد کنید تا بتواند شکست را متحمل شود. زیرا مهم ترین مانع یادگیری ترس است؛ ترس از شکست، ترس از توبیخ و ترس از نادان به حساب آمدن. اما معلم موفق این امکان را برای هر دانش آموز فراهم می آورد که وقتی اشتباه می کند خودش را از تنبیه و مجازات در امان بداند. از میان بردن ترس در دانش آموز، زمینه ای برای تلاش و کوشش دراوایجاد میکند. پذیرفتن اشتباه دانش آموز با روی خوش، او را به یادگیری تشویق می کند»(فراهانی ،1389، ص28).هر چند نظام آموزشی و تربیتی مدرسه برای کودکان فرصت گسترش جستجو برای کسب شایستگی و مهارتها را پیش می آورد اما در مدرسه از کودک توقعات و انتظارات جدیدی پدید می آید.علی رغم اینکه فراگیری اطلاعات تازه می تواند برای اکثر کودکان هیجان انگیز باشد اما در مورد برخی کودکان می تواند موجب ناتوانی و محرومیت و به شکست اعتماد به نفس و تخریب شخصیت آنان منجر شود.مشکلات رفتاری و هیجانی یکی از عوامل تاثیر گذار در شکل گیری شخصیتی کودکان و کیفیت تحصیلی آنان است (کمالی، 1386).یکی از مشکلات رفتاری شایع کودکان دبستانی استرس[4] است. استرس خیلی زود و از دوران کودکستان شروع می شود . استرس بازی را به رقابت در ورزش و کوشش برای برتری، و دوستی را به روابط اجتماعی تبدیل می کند .در تمام تئوریهای یادگیری، استرس وجود دارد اما اگر استرس با تکامل تداخل داشته باشد این یک مشکل است . گاهی با استرس خیلی زیاد اطفال، کارآئی خود را از دست می دهند (زیبا ،1389،ص24) .از آنجائیکه مهارتهای ارتباطی یکی از مهمترین مهارت های مورد نیاز معلمان است ،بنابراین دراین پژوهش رابطه مهارتهای ارتباطی معلمان و استرس دانش آموزان مورد بررسی قرار می گیرد.
1-2بیان مسأله
در دنیای امروز ارتباطات موثر یکی از ارکان کلیدی موفقیت به شمار می آید.زندگی انسان با برقراری رابطه و ارتباط آغاز می شود و پیوسته بر تعداد و چگونگی آنها افزوده می شود.اگر چه رابطه و ارتباط دو مفهوم مترادف فرض می شوند اما می توان برای این دو ،مفاهیمی جداگانه در نظر گرفت.رابطه به هر گونه تماس میان افراد یا گروه ها و اشیاء اطلاق می شود،در صورتیکه ارتباط رابطه ای هدفمند و به طور عمده آگاهانه است که بیشتر در حوزه ی افراد بشر مطرح است(شعاری نژاد،1385).ارتباط چیزی است که اجتماع را منسجم نگاه می دارد. (ادگار وسج ویک،1387).
اگر بگوییم ارتباط معجزه یا کاری شبیه معجزه انجام می دهد،سخن مبالغه آمیزی بیان نکرده ایم،زیرا اگر ارتباط نباشد بسیاری از امور دیگر مثل رشد عقلانی،عاطفی و اخلاقی به وجود نخواهد آمدو حتی رشد جسمانی انسان نیز دچار اختلال خواهد شد . موضوع ارتباط در حیات بشر بدیل ندارد. بنابراین می توان گفت: ارتباط زمینه ی منحصر به فرد انسان ، به ویژه کودک است (ملکی،1390).هر کودک به طور طبیعی حدود هجده هزار ساعت از عمر خود را در مدرسه سپری می کندو تحت تاثیر معلمان، اولیای مدرسه،برنامه ها و ارزش های خاص آنها قرار می گیرد. از آنجاکه بیشتر یادگیری های فرد بعد از سن شش سالگی است،بنابراین می توان گفت که مدارس نقش مهمی را در تربیت کودکان دارند.کودکان در مدارس با مسایل عاطفی و روانی متعددی مواجه اند که یکی از آنها اختلالات عصبی مانند:اضطراب ،حساسیت زیاد،گوشه گیری،غوطه ور شدن در فکرو خیال،احساس ناراحتی بیش از حد و توجه نکردن به اطراف می باشد (پور علی رضا،1391) .اغلب پژوهشگران معتقدند کیفیت ارتباط معلم با دانش آموزان نقش عمده ای در اثربخشی تدریس او و ایجادیادگیری دانش آموزان دارد(دارلینگ هاموند،2007 ،گوردون، کین، و استایجر ، 2006 ؛ نیدلز،1988،) . وجود معلمان کارآمدتر جهت برقراری روابط مطلوب تر با دانش آموزان در مدرسه حیاتی است (لاک،2004).زیرا معلمان هستند که مدرسه را محیطی می سازند که می تواند افق امید بخشی از دوستی، تعادل، حمایت، امنیت، موفقیت، احترام و سعادت را برای دانش آموزان به ارمغان آورد(کریسته،2002) . بنابراین معلمان برای کمک به دانش آموزان جهت رشد اجتماعی و عاطفی آنها مهمترین موقعیت را دارند (مک لاگلین[5]،به نقل از اصغری پور ،1391،ص 18) . به عقیده سانتراک (1387) برای مدیریت و برخورد با تضادهای موجود در کلاس درس نیاز به مهارت های ارتباطی مناسب دارید. محققان مختلف برآورد کرده اندکه بین 20-10درصد کودکان مدرسه ای ،دارای مشکلات عاطفی و رفتاری هستند (کاتلر[6] 1993؛ورنن[7] 1993؛سازمان بهداشت روانی[8] 1999؛تامپسون و رادلف[9] 2000،به نقل از اصغری پور و همکاران،1391،ص 17 ).پژوهش هاى متعدد نشان مى دهد که از هر ۵ دانش آموز یک نفر به نوعى دچار مشکلات مربوط به سلامت روانى است که متأسفانه به دلیل عدم پیگیرى و مداخلات لازم این گونه اختلالات تا اخذ مدارج تحصیلى بالاتر و حتى در ورود به اجتماع در آنها باقى مى ماند. اضطراب جدایى،استرس، ترس از مدرسه، وسواس و انواع تیک ها اختلالات عادى مانند ناخن خوردن کندن یا کشیدن موى سر کم توجهى و اختلالات عاطفى و خلقى (افسردگى) مشکلات ذهنى و یادگیرى از جمله مهمترین و رایج ترین اختلالات دانش آموزان دوره ابتدایى به شمار مى رود کمالی،1386) . علائم استرس در دبستان عبارتند از:-ترس و کابوسهای شبانه – منفی بافی و دروغگویی- محرومیت و خجالتی بودن افراطی و شکایاتی مانند دل درد و سردرد؛ کودکان بوسیله سردرد و دل درد می خواهند از چیزی فرار کنند اما این یک مشکل واقعی است و می تواند راهی باشد برای اینکه آنها خود را با استرس ها تطابق بدهند(زیبا،1389،ص27). اگر مشکل این گروه از کودکان در دوران کودکی به ویژه اولین سالهای ورود به مدرسه شناسایی و تحت درمان قرار نگیرد احتمال عود آن در دوران نوجوانی و بزرگسالی و ابتلا به سایر مشکلات اضطرابی و افسردگی در آنها افزایش می یابد.علاوه بر این ،به علت درخواست های مکرر کودکان مضطرب برای ترک کلاس و غیبت های گاه و بی گاه از مدرسه،افت تحصیلی و تکرار پایه در آنها افزایش می یابد (محمد خانی،1392 ،ص 19) .طبق گزارش بخش مشاوره آموزش و پرورش شهرستان قرچک ، مشکل استرس یکی از مشکلات شایع دانش آموزان دبستانی در این شهر است بطوریکه میانگین ، هفته ای 5 مورد از مراجعات به این دفتر ، مربوط به انواع نشانه های استرس و اضطراب می باشد که اغلب منجر به افت تحصیلی ، تکرار پایه، کاهش اعتماد به نفس و اختلال در روابط با همکلاسی ها می شود (بخش مشاوره ی آموزش و پرورش شهرستان قرچک ) . حال چنانچه به این آمار، تعداد دانش آموزانی که به کلینیک های خارج از بخش مشاوره آموزش و پرورش ، مراجعه می کنند و همچنین تعدادی که با وجود مشکل،هیچگونه پیگیری در خصوص رفع آن انجام نمی دهند ،افزوده شود ،عمق وجود این مشکل در منطقه بهتر نمایان می گردد. . لذا این پژوهش در صدد است به این سوال اساسی پاسخ دهد که آیا بین مهارتهای ارتباطی معلمان و استرس دانش آموزان پایه ششم مدارس ابتدایی شهر قرچک رابطه ای وجود دارد؟
1-3. اهمّیّت وضرورت تحقیق
ارتباطات یکی از مهمترین ابزار جامعه ی متمدن می باشد و می توان گفت که ارتباطات مهم ترین عامل توسعه و تعالی انسانی است ؛ به عبارت دیگر ارتباطات برای موفقیّت انسان امری حیاتی می باشد (مهربان،1379) . مطالعه بر روی افراد شاغل درزمینه های متفاوت نشان داده است که 70 درصد لحظه های بیداری آنان به برقراری ارتباط می گذرد و از این زمان ،نوشتن 9 درصد ،مطالعه 16 درصد، صحبت کردن 30 درصد و گوش کردن 45 درصد را به خود اختصاص می دهد (بولتون ،1386، ص 58) . برقراری ارتباط موثر همیشه کار آسانی نیست ؛چرا ؟ اگر به مفهوم ارتباط و کارکردهای آن توجه کنیم ، می بینیم که هر یک از عناصر ارتباط (فرستنده،پیام و گیرنده)می توانند دارای مجموعه ای از ویژگی های متنوع و پیچیده باشند. ارتباط مؤثر مستلزم پیش نیازهایی است ،اگر چه در جریان ارتباط و در یک رابطه ی علت – معلولی ،سطح این موارد ارتقا یافته و به پیش نیازهای جدیدی منجر می شوند.
1-آشنایی با ویژگیهای شخصیتی کودکان و نوجوانان (روان شناسی رشد) 2-شناخت کارکردهای فرهنگ و مؤلفه های فرهنگی 3-درک منطقی از فضای زندگی(خانواده،مدرسه،جامعه)
4-شناخت کارکردهای ابزارهای ارتباط جمعی و رسانه ها
5 – درک قابلیت های مدرسه به عنوان ابزار تربیت رسمی (اصلانی،1389) .
توجه به این نکته ی مهم که در شکل گیری یک جریان ارتباطی ،عناصر متعددی قبل ، ضمن و بعد از ارتباط دخالت دارند ،شاید مارا بیشتر به اهمیت موضوع واقف سازد (جعفریان،1390).معلمان بر خلاف خلبانها و معمارها یا جراحها ، آموزش فشرده ای در مهارتهای حرفه شان ندیده اند. به نوعی از آنان انتظار می رود که وقتی وارد کلاس می شونددر مورد مسائل پیچیده روابط بشری تجربه و مهارت داشته باشند . از معلمها خواسته می شود که در جریان فعالیت روزانه شان :
1)انگیزه یادگیری ایجاد کنند. 2) مشوق خود مختاری باشند و عزت نفس را تقویت کنند. 3) از شدت اضطراب[10] بکاهند و ترس را از بین ببرند . 4 )یأس و نومیدی[11] را کم کنند. 5)سبب کاهش تعارضها و کشمکشها[12]شوند و خشم را فرو بنشانند (بیگدلی،1390،ص19) .
معلمان باید علاقه ومحبت خود را هم به صورت کلامی و هم از طریق ابزارهای غیر کلامی چون: توجه تمام و کمال به دانشآموزان، حفظ و تداوم ارتباط چشمی با آنان، لبخند زدن و ایماء و اشاره نشان دهند. اکثر دانشآموزان برای معلمانی که به آنها محبت میکنند و معلمانی که آنها را مورد احترام قرار میدهند، هر کاری انجام میدهند. دانشآموزان حاضرند هر کاری بکنند تا تأیید چنین معلمانی را به دست آورند. پس معلمان باید در ابراز علاقه ومحبت خویش نسبت به دانشآموزان صادق باشند و گرنه، احترام آنان نزد دانشآموزانی که ریاکاری و دورنگی میبینند، رو به افول میگذارد (حسینیپناه، 1382، ص 17).توانایی و اداره کلاس و ایجاد رفتار مطلوب در دانشآموزان، بخشی مهمی از کار معلم و کلاس و زمینه مناسب برای یادگیری است.
به نظر میرسد معلم برای اداره مطلوب و منظم کلاس درس به دو مهارت نیاز دارد: 1ـ برقراری ارتباط مؤثر و مثبت با دانشآموزان
2ـ مدیریت کلاس.
[1]–communication
[2] – Bolton
[3]–H.Simon
دانشگاه آزاداسلامی واحدگرمسار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی گروه مدیریت آموزشی
2-24-3 عوامل مؤثر در لزوم کاربرد تکنولوژی آموزشی : ..69
2-24-4 عوامل انتخاب تکنولوژی : .70
2-24-5 اهداف و فواید تکنولوژی آموزشی : …70
2-24-6 پیشنهاداتی در زمینه به کارگیری تکنولوژی آموزشی و روش های جدید تدریس : . 70
2-24-7 تکنولوژی آموزشی در منظر بزرگان علم. , .71
2-24-8 استفاده از ابزار و تکنولوژی جدید در امر آموزش و پرورش : . 71
2-25 پیشینه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………74
2-25-1 پیشینه داخلی…………………………………………………………………………………………………………74
2-25-2 پیشینه خارجی……………………………………………………………………………………….………………81
2-26 جمع بندی وارائه چهارچوب مفهومی تحقیق : ..83
2-27 مدل نهایی…………………………………………………………………………………………………………………….85
فصل سوم فرایند پژوهش: ………………………………………………………………………………………………………..86
3-1مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………….………..87
3-3جامعه آماری : . 87
3-4حجم نمونه و روش نمونه گیری : …89
3-5 ابزار جمع آوری داده ها ومقیاس اندازه گیری : .90
3-6 ابزاراندازه گیری ……………………………………………………………………………………………………………90
3-7 قابلیت اعتبار (روایی) پرسشنامه : …90
3-8 قابلیت اعتماد(پایایی)پرسشنامه : .91
3-9 روش جمع آوری اطلاعات : .92
3-10 روش تحلیل داده های جمع آوری شده … ..92
فصل جهارم یافته های پژوهش :……………………………………………………………………………..……………..…..93
4-1مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………………..94
4-2 توصیف ویژگی های نمونه آماری ……………………………………………………………………………………….94
4-2-1 توزیع نمونه بر حسب جنسیت و منطقه آموزشی ……………………………………………………………94
4-2-2 توزیع نمونه برحسب تحصیلات ………………………………………………………………………………….95
4-2-3 توزیع نمونه برحسب سن …………………………………………………………………………………………96
4-2-4 توزیع نمونه برحسب سابقه کار …………………………………………………………………………………97
4-3 تجزیه وتحلیل داده های سوال های پژوهش …………………………………………………………………………98 4-3-1 سوال اصلی ………………………………………………………………………………………………………….98 4-3-2 سوال های فرعی ……………………………………………………………………………………………………99
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
فصل پنجم نتیجه گیری : ………………………………………………………………………………………………………..111
5-1مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………………112
5-2 خلاصه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………112
5-3 بحث ونتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………..113
5-4 محدویت ها ………………………………………………………………………………………………………………… 118
5-5 پیشنهادهای کاربردی …………………………………………………………………………………………………….. 119
5-6 پیشنهادهای پژوهشی ……………………………………………………………………………………………………. 120
فهرست ومنابع:……………………………………………………………………………………………………………………. 121
پیوست ها ………………………………………………………………………………………………………………………….. 127
پرسشنامه:……………………………………………………………………………………………………………………………..128
جدول مورگان:…………………………………………………………………………………………………………………….130
چکیده انگلیسی:…………………………………………………………………………………………………………………….131
فهرست جداول
جدول 3-1- جامعه آماری مناطق19گانه معلمان دوره راهنمایی شهرتهران بر حسب منطقه و جنسیت……..87
جدول 3-2- جامعه آماری خوشه ای مناطق 19گانه شهرتهران …………………………………………………….. 89
جدول 3-3- جامعه آماری پژوهشی معلمان رسمی و پیمانی دوره راهنمایی بر حسب منطقه و جنسیت……..89
جدول 3-4- نمونه آماری معلمان رسمی و پیمانی دوره راهنمایی بر حسب منطقه و جنسیت………………….90
جدول شماره 3-5. مقدار آلفای کرونباخ برای ابعاد پرسشنامه ………………………………………………………….92
جدول 4-1- نمونه آماری معلمان رسمی و پیمانی دوره راهنمایی بر حسب منطقه و جنسیت ……………….. 94
جدول 4-2 توزیع فراوانی نمونه آماری برحسب جنسیت ……………………………………………………………….94
جدول 4-3 توزیع فراوانی ودرصد فراوانی نمونه برحسب تحصیلات …………………………………………………95
جدول 4-4 توزیع فراوانی نمونه برحسب سن ………………………………………………………………………………96
جدول 4-5توزیع فراوانی نمونه برحسب سابقه کار ………………………………………………………………………..97
جدول 4-6 نتیجه آزمون تحلیل واریانس فریدمن برای رتبه بندی عوامل افزایش انگیزه معلمان ……………98
جدول 4-7 معنی داری آزمون فریدمن برای رتبه بندی عوامل افزایش انگیزه معلمان ………………………..98
جدول 4-8 نتیجه آزمون تعقیبی تحلیل واریانس فریدمن برای رتبه بندی عوامل افزایش …………………….99
جدول شماره 4-9- فراوانی و درصد فراوانی عوامل سازمانی ………………………………………………………….99
جدول شماره 4-10 آزمون t تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمونه و جامعه در بعد عوامل سازمانی…..101
جدول شماره 4-11 فراوانی و درصد فراوانی عوامل آموزشی ……………………………………………………….101
جدول شماره 4-12 آزمون t تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمونه و جامعه در بعد عوامل آموزشی….103
جدول شماره 4-13- فراوانی و درصد فراوانی عوامل فرهنگی ……………………………………………………..103
جدول شماره 4-14 آزمون t تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمونه و جامعه در بعد عوامل فرهنگی ….104
جدول شماره 4-15- فراوانی و درصد فراوانی عوامل مادی …………………………………………………………105
جدول شماره 4-16 آزمون t تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمونه و جامعه در بعد عوامل مادی …….106
جدول شماره 4-17- فراوانی و درصد فراوانی عوامل ارتباطی……………………………………………………. 106
جدول شماره 4-18 آزمون t تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمونه و جامعه در بعد عوامل ارتباطی …107
جدول شماره 4-19: تحلیل واریانس یک راهه برای مقایسه سطوح تحصیلات ……………………………………108
جدول شماره 4-20: تحلیل واریانس یک راهه برای مقایسه سطوح سنی آزمودنی ها …………………………108
جدول شماره 4-21: نتایج آزمون توکی برای مقایسه رده های مختلف سنی در انگیزش معلمان …………..108
جدول4-22: آزمون t مستقل برای تفاوت دو گروه مردان و زنان از لحاظ ابعاد پرسشنامه …………………..110
فهرست نمودارها
نمودار شماره 4-1 تفکیک نمونه ماری برحسب تحصیلات ……………………………………………………………….95
نمودار 4-2 توزیع فراوانی نمونه برحسب سن ………………………………………………………………………………96
نمودار 4-3توزیع فراوانی نمونه برحسب سابقه کار ………………………………………………………………………..97
چکیده
پژوهش حاضر، باهدف بررسی راهکارهای افزایش انگیزه معلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی در مقطع راهنمایی شهرتهران انجام شده است.این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی و براساس هدف تحقیقی کاربردی است. جامعه آماری پژوهش شامل 8434 نفر از تمامی معلمان مدارس راهنمایی شهر تهران می باشد که با توجه به جدول مورگان و نمونه گیری خوشه ای از بین معلمان مدارس راهنمایی شهر تهران تعداد 367 نفر ( 122 مرد 245 زن ) انتخاب و مورد آزمون قرار گرفتند و با تکمیل پرسشنامه محقق ساخته راهکارهای افزایش انگیزه معلمان در این پژوهش شرکت نمودند روایی پرسشنامه مذکوربااستفاده ازروایی صوری( استفاده ازنظرات اساتید مجرب ) بدست آمده و آلفای کرنباخ جهت پایایی پژوهش 81/0 محاسبه شده است . داده های حاصل از ابزار پژوهش از طریق شاخص های آماری مانند فراوانی ، میانگین ، میانه و انحراف از معیار و…. مورد ارزیابی قرار گرفته وبه منظور تایید تحلیل داده ها و تعمیم نتایج، از آزمون فریدمن، آزمون تی تک نمونه ای ، t مستقل ، تحلیل واریانس یک راهه وآزمون توکی استفاد شده است . نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که از نظر معلمان دوره راهنمایی شهر تهران به ترتیب اهمیت بعد سازمانی، بعد آموزشی، بعد فرهنگی، بعد ارتباطی و بعد مادی را عاملی موثر برافزایش انگیزه معلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی می داند. علاوه بر این، نتایج بیانگرآن است که از نظر معلمان دوره راهنمایی شهر تهران تمام عوامل سازمانی، آموزشی، فرهنگی، ارتباطی و مادی را عواملی موثر بر افزایش انگیزه معلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی می باشد. همچنین نتایج نشان داد که درهمه ابعاد سازمانی، آموزشی، فرهنگی، ارتباطی به جز بعد مادی تفاوت معناداری بین زنان و مردان وجود دارد. براین اساس برای افزایش انگیزه معلمان به استفاده از روش های نوین آموزشی، ابعاد سازمانی، آموزشی، فرهنگی، ارتباطی و مادی موردتوجه قرارگیرد.
واژگان کلیدی
روش های نوین آموزشی، انگیزه معلمان ، مقطع راهنمایی ، عوامل سازمانی ، عوامل آموزشی ، عوامل فرهنگی ، عوامل مادی ، عوامل ارتباطی
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1مقدمه :
نظام آموزشی هر کشوری دارای سیر تکاملی ویژهای است که تحت تأثیر عوامل تاریخی، جغرافیایی، اقتصادی – اجتماعی و مسائل خاص فرهنگی آن کشور قرار دارد. اگر چه برخی از رهبران آموزشی کشورها ممکن است تصور کنند دارای بهترین نظام آموزشی جهان هستند ،مقایسه نظام های آموزشی با یکدیگر بیانگر آن است که هر نظام آموزشی معایب ومحاسنی دارد که نظام های آموزشی دیگر فاقد آنند . با توجه به اینکه آموزش وپرورش از دو جنبه آموزش وپرورش تشکیل یافته است که از یکدیگر قابل تفکیک نیستند و در ارزیابی نظام های آموزشی باید هر دو جنبه را در نظر گرفت،می توان دریافت که کشورهای مختلف در این دو زمینه با مسائل ومشکلات متعدد و بسیارمتفاوتی مواجهند که مستلزم برخوردها وراه حل های گوناگونی است . بعضی از کشورها در زمینه های آموزشی با کمبود ها ومعضلات فراوانی روبرو هستند ، در حالی که برخی دیگر در مسائل پرورشی با مشکلات اخلاقی و اجتماعی بسیاری مواجهند.هم مسائل ومشکلات آموزشی وهم مسائل ومشکلات پرورشی ، بالقوه ممکن است در نظام های آموزشی تاثیرات منفی ومخربی داشته باشد؛از این رو ،به جرات می توان ادعا کرد که تاکنون نظامی ((ایدئال)) برای آموزش وپرورش جوانان وحل مسائل ومشکلات آنان کشف یا ابداع نشده است ، اما رهبران آموزشی درصدد یافتن بهترین ،موثرترین وکارآمدترین روش ها وطرح ها به منظور پاسخگویی به مسائل ومشکلات روز افزون جوانان وجامعه خود ورفع نیاز های آنان هستند (نیکنامی 1391؛4).درجهان امروزتربیت نیروی انسانی یکی ازبرجسته ترین شاخص های تحول وپیشرفت جوامع محسوب می شود.تحول به بستر و فضایی اثربخش نیازمنداست که بتوانددردانش ،روش، منش ونگرش افرادتغییرایجادکند.ایجادچنین بستری به عوامل متعددی چون بافت فرهنگی ،وضعیت اقتصادی،شرایط اجتماعی-سیاسی،محیط های آموزشی متناسب بانیازها واهداف ،مجریان آگاه وبرنامه ریز ومعلمان توانمند وابسته است.درفرایندفعالیت های آموزشی ، معلمان ومدیران مدارس عناصراصلی وکلیدی تحول نیروی انسانی محسوب می شوند.بنابراین بایدازکارایی واثربخشی لازم برخودارباشند.معلمانی کارآمدواثربخش اندکه بانظریه ها،مبانی،اصول وروش های تعلیم وترییت آشناباشند،وبابینشی هنرمندانه واقتضایی محیطی رافراهم سازندکه به جای انتقال اطلاعات وتحمیل اندیشه ،احساس امنیت ،شایستگی ،خودکنترلی ،وخودتحولی رادردانش آموزان تقویت کنندتاآنهابتوانند شخصاً معمارتعلیم وتربیت خودباشند (شعبانی،1390؛1).جامعه ی امروز، جامعه ی سازمانی است . کودکان در سازمانهایی به نام زایشگاه به دنیا می آیند ،بیشتر سالهای رشد و پرورش خود را در سازمانهایی به نام مدرسه می گذرانند(علاقه بند ،1390 ؛3).تحولات سریع آموزشی به طورچشمگیری نیاز به ظرفیت سازی گسترده ذهن معلمان و شناخت بیشتر پیچیدگی های تعلیم وتربیت را آشکارمی سازد و میل آنان را برای افزایش دانش حرفه ای خود برمی انگیزد ( بهرنگی ، 1384 ؛22 ) . معلمان آن گونه عمل می کنندکه فکرمی کنند. اگرآنهابرداشت صحیح وعلمی ازآنچه درمحیطهای آموزشی انجام می دهند نداشته باشندنمی توانندرخدادهای آموزشی رابه نحومطلوب هدایت کنندنظریه هاوروش های یادگیری وتدریس دوعامل انفکاک ناپذیرازیکدیگرندکه بدون شناخت وکسب تجربه ازهریک،نمی توان بستری مناسب برای یادگیری وتحول موثردرشاگردان فراهم ساخت.معلمان بایدبانظریه های یادگیری ،الگوهاوروش های آموزشی آشناباشندتادرموقعیتهای مختلف آموزشی بتوانند به درستی ازدانش و دانسته های خود درعمل استفاده کنند (شعبانی،1390؛6). اکثرصاحبنظران،شناخت عوامل ایجادکننده انگیزه درمعلمان راازعوامل مهم سازگاری معلم باشغل خودمی دانند و همچنین تأکید دارندکه چنانچه معلم باانگیزه کافی درشغل خودحاضرشود،میزان عملکردوکارایی اوافزایش می یابد و برطبق نظرمحقق دراین صورت ازروش های نوین آموزشی با انگیزه بیشتری استفاده می کند . نظام آموزش وپرورش ،گرچه دارای معلمان دلسوز زیادی است مع هذا تعلیم و تربیت مطلوبی ندارد . به عبارت دیگر شرایط و وضعیت حاضر، مؤید ومحرک فعالیت حرفه ای معلمان نیست ، درنتیجه نظام آموزش وپرورش به طورکلی دستخوش نابسامانی است که پیامدآن کاستی های متعدد ازجمله افت تحصیلی به عنوان نمونه بارزآن می باشد .تلاش برای اصلاح چنین وضعی بدون توجه به رشد حرفه ای معلمان وایجاد انگیزه جهت دستیابی و اجرای روش های نوین تدریس کاری عبث و بیهوده است زیرا معلمان بیش ازهر عامل دیگری درپیشرفت فعالیت های تربیتی تأثیردارد . درگذشته که هدف های تعلیم وتربیت منحصرا معطوف بود به انتقال تجارب و معلومات پیشینیان به نسل های نو ، فرایند تدریس به شیوه معلم محوری اجرامی گردید . اما با تحولاتی که به تدریج درقرون وسطی به بعد ونگرش نسبت به کودکان صورت گرفت دیدگاه های مربیان نسبت به فرایند آموزش دگرگون شد واندیشه های معلم محوری جای خود را درتعلیم و تربیت به کودک محوری داد . ابدای روش های نوین تدریس و به کارگیری آنها درکنار روش های سنتی ، استفاده ناگزیر وگسترده از ابزارهای آموزشی و علمی شدن شیوه های ارزشیابی مهمترین پی آمدهای این تحولات ، تغییراتی است که در نظام های تعلیم و تربیت درسطح جهانی ایجادگردیده است . ارضاء نیازهای روانی اجتماعی همچون اعتبار، احساس تعلق، مسئولیت و مشارکت، ارضاء نیازهای شناختی مانند چالش ها، خلاقیت، وظایف متنوع، … و در نهایت عامل مادی هم در گروه عوامل انگیزشی یا نیروی پیش برنده در حرفه و شغل قلمداد می شوند (هاگمن[1]،1992؛ترجمه گودرزی، 1380؛24).آموزش و پرورش ،از دیرباز،نقشی اساسی در تداوم وبقای جوامع بشری ایفا کرده است . آداب و رسوم ، اعتقادات و ارزشها ، نگرشها و رفتارها ، دانشها و مهارتهای جامعه از طریق فرایند های پرورش و آموزش قابل انتقال و دوام بوده اند . در جوامع ابتدایی ،عوامل اصلی آموزش و پرورش عبارت بوده از : زندگی خانوادگی ،کار گروهی و مراسم دینی.در جوامع امروز ،جریان پرورش کودکان در خانواده آغاز می شود ، ولی به زودی ، سازمانی اختصاصی ، یعنی مدرسه ،مسئولیت ایفای این وظیفه را رسماً برعهده می گیرد و ادامه امر آموزش و پرورش ویادگیری ، عمدتاً در شرایط و وضعیت های سازمان یافته ، طبق برنامه های مشخص و به منظور تحقق هدف های معینی صورت می پذیرد (علاقه بند 1390؛1). نیروی انسانی مهمترین رکن یک سازمان است و موفقیت یا عدم موفقیت سازمان، ارتباط تنگاتنگی با عملکرد کارکنان آن دارد. در سالهای اخیر سازمان ها سعی کرده اند از طریق ایجاد انگیزش در نیروی انسانی آنها را به مشارکت مفید و سازنده در طرح هایی که به وسیله سازمان رو به گسترش است وادارند (عسگریان،1378؛11).باتوجه به آنچه که بیان شد آموزش و پرورش ناگزیر است برای استفاده از ظرفیت دنیای مدرن و هماهنگی با جهانی جدیدکه در انتظار آن است تلاش کند وبا افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی ، به ترویج و توسعه ی تکنولوژی آموزشی متناسب با آموزش وپرورش مترقی توجهی آگاهانه و جدی داشته باشد .اگربه ویژگیها،خواسته ها،نیازها وباورهای معلمان ودانش آموزان درفرایندیاددهی-یادگیری توجه نشود،فعالیتهای آموزشی اثربخشی وکارایی خودراازدست خواهدداد .
1-2 بیان مسئله :
یکی از اساسی ترین مولفه های تعلیم و تربیت، معلم است. انگیزش دغدغه اصلی اکثر معلمان و همچنین مدیران است . مساله انگیزش تنها منحصر به بخش تعلیم و تربیت نیست، بلکه موضوع مهم عرصه های روان شناسی، مدیریت، سلامت و بخشهای دیگر اجتماعی اقتصادی نیز میباشد. در حقیقت، جایگاه و نقش نظامهای تعلیم و تربیت در تربیت نیروی انسانی علاقه مند، مسئولیت پذیر، پژوهنده و کارآمد برای سازما نهای اجتماعی و پرورش شهروندانی شایسته برای جامعه اهمیت انگیزش را در آن نظام ها برجسته تر و بنیادی تر می نماید .(تلا[2]، 2007 ؛56). .معلمان در نخستین تجربه های حرفه ای خود از فرصت کافی برای اندیشیدن درباره ملازمه های کلی و نظری حضور خویش در مدرسه بهره مند نیستند .در اکثر موارد ،تدریس بصورت مجموعه ای از وقایع شتابزده وغالباً دلسرد کننده در می آید که معلم در ضمن آنان نسبت به تقاضاهای فوری دانش آموزان ، والدین ، مدیران، همکاران و سازمان های اجتماعی و آموزشی واکنش نشان می دهد .هر معلمی می داند که آموزش و پرورش ابزار نیرومندی برای شکل بخشیدن به زندگانی فردی و نظام اجتماعی است .هنگامی که معلم درباره نقش خویش به تامل می پردازد ،دل مشغولی خود را نسبت به اموری که فوریت عملی دارند رها ساخته ، درباره نظریه ای که قوام و دوام عمل تربیت به آن وابسته است ،به تفکر می پردازد .از آن جا که تدریس فعالیتی اخلاقی است،مستلزم تلفیق دقیق نظریه و عمل است .نظریه بدون عمل ناکافی است وعملی که از هدایت نظریه بی بهره باشد راه به جایی نمی برد (گوتک،1388؛5).آموزش وپرورش چون یکی ازبنیادهای زندگانی اجتماعی ،همواره وحتی درجامعه های آغازین بگونه ای درکاربوده است.زیراانسان تنهاازراه آموزش است که می توانددانسته های خودرابه آیندگان بسپارد (نقیب زاده،1390؛26) . و با توجه به اینکه روش های سنتی و بدون انعطاف گذشته درافت تحصیلی دانش آموزان دخالت بسیاری دارد وهمچنین دراین راستا نقش معلم در پیشگیری ازاین افت ، حیاتی است و با عنایت به اینکه کسب علوم وفنون جدید درسایه بهره گیری از روش های نوین آموزشی امکان پذیراست و معلم درجهت دستیابی به این هدف نقش اساسی را به عهده دارد لذا شناخت معلم وکشف نیازها وعوامل ایجادکننده انگیزه های وی می تواند در اثر بخشی فرایند تدریس نوین باعث پویایی و رشد نظام یادگیری وکارایی نظام آموزش و پرورش شود و همچنین باتوجه به ارتباط بین انگیزه معلمان با عملکرد دانش آموزان و اینکه معلم با انگیزه دانش آموز با انگیزه بارمی آورد این سئوال مطرح است که راهکارها و عوامل ایجادکننده انگیزه معلمان چیست ؟ به نقل از رضوی 1373 : « باتوجه به اینکه بررسی های مختلف نشان می دهدکه فردی که نسبت به شغل خود انگیزه کافی را ندارد و از آن احساس رضایت نمی کند ، همواره تا آخرین روزهای زندگی شغلی خود ، هم خود رنج می برد و هم دیگران ؛ به ویژه اگر معلم باشد موجب نابسامانی های رفتاری ، عاطفی وآموزشی دانش آموزان می شود » .به کلی هرفردی تحت تاثیرکسانی واقع می شودکه سعی دارندرفتاراورادرجهات معینی سوق دهند.مدام به بچه هاتوصیه می شودکه برخی ازاعمال راباید وبرخی دیگررانبایدانجام دهند (گوتک،1388؛9). .این پژوهش درصدداین است به این سوال اساسی پاسخ دهد،که راهکارهای افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی کدامند ؟ به عبارت دیگراین پژوهش به سوال های ذیل پاسخ خواهدداد:
1- آیا عوامل سازمانی بر افزایش انگیزه معلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی تاثیرگذار است؟
2- آیا عوامل آموزشی بر افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی تاثیرگذار است؟
3- آیا عوامل فرهنگی بر افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی تاثیرگذار است؟
4- آیا عوامل مادی بر افزایش انگیزه در معلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی تاثیرگذار است؟
5- آیا عوامل ارتباطی بر افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی تاثیرگذار است؟
6- آیا بین عوامل افزایش انگیزه درمعلمان برای استفاده از روش های نوین آموزشی براساس مولفه های جمعیت شناختی تفاوت معناداری وجود دارد؟
1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق :
درجوامع عقب افتاده به علل گوناگون به تعلیم وتربیت کیفی مردم توجهی نمی شود.این امرممکن است به دلیل فقرفرهنگی ،فقراقتصادی،استعمارواستثمار،کمبودنیروی انسانی متخصص،یاعدم آگاهی معلمان آن جوامع ازاهمیت تعلیم وتربیت ونقش تعیین کننده آن درجامعه باشد.جوامع پیشرفته یادرحال رشدوتوسعه سریع دارای برنامه های مدون،بلندمدت،وآینده محوری هستندکه باتغییرات وتحولات ملی وجهانی همسویی دارد؛ازاین روپویایی وانعطاف پذیربودن برنامه هاازاصول پذیرفته شده دراین گونه جوامع محسوب می شود.درجوامع پیشرفته سعی می شودکه هرکس باتوجه به استعدادها وتواناییهای خویش ازآموزش وپرورش بهره مندگرددودراین گونه جوامع امکان آموزش عالی برای همگان وجوددارد.درجوامع دارای دموکراسی افرادفرصت رشدوبالندگی پیدامی کنندوامکان رشدوپرورش استعدادهای بالقوه آنان بیشتراست(نیکنامی ،1391؛40). ابدای روش های نوین تدریس و به کارگیری آنها درکنار روش های سنتی ، استفاده ناگزیر وگسترده از ابزارهای آموزشی و علمی شدن شیوه های ارزشیابی مهمترین پی آمدهای این تحولات ، تغییراتی است که در نظام های تعلیم و تربیت درسطح جهانی ایجادگردیده است . استفاده مؤثر از کارگاه های رایانه ای مستلزم آن است که معلمان و دانش آموزان نقش های جدیدی را در فرایند یادگیری و تدریس بپذیرند . لازم است که معلمان و دانش آموزان جستجوگران اطلاعات باشند و قادر باشند در مورد ارزش اطلاعات وسیعی که در شبکه جهانی آموزش و پرورش مدرن ، برای آن ها موجود است به داوری و ارزشیابی بپردازند(لاولس[3]، 2002؛67). بدین سان فزونی گرفتن نقش واهمیت آموزش وپرورش ،از یک سو ،نگاه بسیاری از مربیان را از حوزه های محدود به افق های بازتر کشانده آنان را بر آن داشته است تا به جای پیروی از گذشته به بازرسی راه و رسم کار خود بپردازند ؛ واز سوی دیگر ، بسیاری از فیلسوفان را برآن داشته است تا به سنجش و روشنگری مفهوم های بنیادی آموزش وپرورش ، روشن کردن مقصد و بنیاد های حقیقی آن یعنی اصل هابرآیند؛از اصل های که بیشتر دستخوش شرایط زمان ومکان وجامعه ها هستند گذشته به اصل های همگانی که از توجه به طبیعت انسان، حقیقت انسان و ارزش های انسانی پدید می آیند،رو کنند.یعنی کار آموزش وپرورش را در چشم اندازی گسترده وجهانی بنگرند (نقیب زاده1390 ؛21) .به علاوه با توجه به اینکه یکی ازمشکلات نظام های آموزش وپرورش درسراسرجهان افت تحصیلی است و جامعه ما هم دراین رهگذر سالانه میلیاردها ریال از سرمایه کشور و میلیاردها ساعت از عمرمفید قشرجوان که می بایست درمسیر زندگی و قطع وابستگی از کشورهای خارجی مصرف گردد ، به هدرمی رود . دراین راستا نقش معلم درپیشگیری از این افت ، حیاتی است . لذا شناخت معلم وکشف نیازها وعوامل ایجادکننده انگیزه وی می تواند در اثربخشی فرایند تدریس نوین ، مؤثر باشد . از سوی دیگر اگربخواهند در کشوری پایه های توسعه اقتصادی و اجتماعی را بسازند و درجهت توسعه آن برنامه ریزی نمایند . قبل از هراقدامی زمینه چنین برنامه ای را درآموزش وپرورش آن کشور ایجاد می کنند چراکه پیشرفت کشور به وجود نظام آموزش وپرورش پویا و درسطح عالی بستگی دارد از این روست که تمام جوامع به معلمان مجرب و باذوق و با انگیزه نیاز دارند تا بتوانند جوانان مملکت را درقالب سیستم آموزشی نوین تربیت نمایند وآنها را درجهت پیشبرد اهداف جامعه آماده سازند ( نریمانی ، 1380 ؛ 12 ) .باتوجه به اینکه وظیفه معلمین درفرایند آموزش ، تنها انتقال واقعیت های علمی نیست و معلمان باید موقعیت مطلوب یادگیری را فراهم کنند و چگونه اندیشیدن وچگونه آموختن را به شاگرد بیاموزند و با توجه به اینکه با سازماندهی درست محیط آموزش وتعیین روشن هدف های آموزشی زمینه ی مناسب تجارب و فعالیت های آموزشی فراهم می آیدکه این موجب می شود یادگیری خود به خود صورت گیرد . بدون شک در نظام تعلیم و تربیت معلمان از ارکان اساسی و
دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان دانشکده علوم انسانی، گروه کتابداری و اطلاع رسانی
4-5-2. چنانچه طرح همکاری بین کتابخانههای نهادرهبری ایجادشودبرای حمایت همه جانبه جهت اجرایی شدن آن ازآمادگی لازم برخوردارهستید؟. 85
4-5-3. اگرسازمان نهادرهبری درجهت کمک به بالابردن کیفیت وتوسعه منابع اطلاعاتی به کنسرسیومهای اشتراک منابع دانشگاهی بپیوندد، به نظرشمادرجهت اهداف طرحهای همکاری بین کنابخانهها، طرح مناسبی خواهدبود؟ 86
4-5-4. درچارچوب قوانین ومقررات کتابخانه، شرایطی که برای ایجادطرح همکاری بین کتابخانههای نهادرهبری درنظرگرفته میشود رامیپذیرید؟. 87
4-6. پرسش اساسی شماره 5 : وضعیت امکانات وتجهیزات موجوددرکتابخانههای نهادرهبری تاچه میزان مناسب است؟ 89
4-6-1. چه تعداد دستگاه کامپیوتردرکتابخانه موجوداست؟. 89
4-6-2. آیاازنرم افزارکتابخانهای استفاده میکنید؟. 90
4-6-3. برای دسترسی اعضاءبه کتابخانه ومنابع آن ازچه امکاناتی بهرهبرداری میکنید؟…… 90
4-6-4. آیا از وجودمنابع الکترونیکی (E- books) درکتابخانه برخوردارهستید؟…………. 91
4-6-5. کتابخانه ازکدام امکانات وتجهیزات جانبی ذیل برخورداراست؟. 92
4-6-6. برای به اشتراک گذاری منابع دربین کنابخانههای نهادرهبری،ازکدام نوع مواردفناوری اطلاعاتی بهرهمند هستید؟ 92
4-6-7. تاچه اندازه امکانات وتجهیزات موجود درکتابخانههای نهادرهبری را برای پیاده سازی طرحهای همکاری مناسب ارزیابی میکنید؟. 93
4-7. پرسش اساسی شماره 6 : ساختارومقررات سازمانی نهاد رهبری تا چه میزان از ایجادطرحهای همکاری استقبال وپشتیبانی میکند؟………………………………………………………………………………………………………………. 94
4-7-1. برای ایجاد هماهنگی درهمکاریهای بین کتابخانهای کدامیک ازمواردزیرضروری است؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 5 مشخص نمائید. 94
4-7-2. جهت برقراری همکاری مؤثربین کتابخانههاکدامیک از شرایط واقدامات زیربایدتأمین گردد؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 4 مشخص نمائید. 95
4-7-3. انجمنهای حرفهای نقش مهم وتعیین کنندهای درتوسعه همکاری بین کتابخانهای دارند. بانظریه موافق هستید؟ 97
ادامهی فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
4-8. پرسش اساسی شماره 7: کدام زمینهها درباب همکاری بین کتابخانهها، از ارزش واولویت بیشتری برخورداراست؟ 98
4-8-1. کدام یک ازموارد زیردراستفاده مشترک ازمنابع مهمتراست؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 5 مشخص نمائید. 98
4-8-2. کدام یک ازموارد زیردرمورد فهرستنویسی تعاونی ازاهمیت بیشتری برخورداراست؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 4 مشخص نمائید. 99
4-8-3. کدام یک ازموارد زیردرموفقیت اشتراک منابع درکتابخانهها ازاهمیت بیشتری برخورداراست؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 4 مشخص نمائید. 101
4-8-4. همکاری واشتراک منابع رادرخصوص چه نوع منابعی ضروریترومهمترمیدانید؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 6 مشخص نمائید………………………………………………………………………………………………….. 102
4-9. پرسش اساسی شماره 8 : چه راهکارهایی درخصوص ایجاد طرحهای همکاری درکتابخانههای نهادرهبری قابل ارائه هستند؟. 103
4-9-1. کدامیک ازراهکارهای ذکرشده درخصوص ایجاد طرحهای همکاری درکتابخانههای نهادرهبری مفید میباشد؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 6 مشخص نمائید…………………………………………………………….. 104
4-9-2. باتوجه به ضرورت ایجادطرحهای همکاری درکتابخانههای نهادرهبری،کدام یک ازگزینههای زیرراپیشنهاد میدهید؟به ترتیب اولویت ازعدد 1 تا 4 مشخص نمائید. 106
4- 10. سؤال بازتحقیق.. 107
4-11. آزمون فرضیههای پژوهش… 108
4- 11-1. آزمون فرضیه اول……………………………………………………………………………. 108
4- 11-2. آزمون فرضیه دوم……………………………………………………………………………. 108
این مطلب را هم اگر خواستید بخوانید :
فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادات
5-1. مقدمه………………………………………………………………………………………………………….. 112
5-2. یافتههای تحقیق…………………………………………………………………………………………….. 112
5-3. بحث ونتیجهگیری………………………………………………………………………………………….. 119
5-5. پیشنهادهای تحقیق…………………………………………………………………………………………. 120
5-5-1. پیشنهادهای اجرایی…………………………………………………………………………….. 120
ادامهی فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
5-5-2. پیشنهادهایی برای آینده……………………………………………………………………………… 120
5-6. محدودیتهای پژوهش……………………………………………………………………………………….. 121
5-6-1. محدودیتهای در اختیار محقق……………………………………………………………………. 121
5-6-2. محدودیتهای خارج از اختیار تحقیق……………………………………………………………. 121
منابع و مأخذ
فهرست منابع فارسی………………………………………………………………………………………………………………. 124
فهرست منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………………….. 128
پیوست
چکیده انگلیسی
فهرست جداول
عنوان شماره صفحه
جدول 4-1: توزیع فراوانی ودرصدتعدادکارمندان کتابخانههای مورد بررسی وجنسیت آنها 67
جدول 4-2 توزیع فراوانی ودرصدنوع دانشگاههای مورد بررسی به لحاظ کتابخانههای نهاد رهبری درغرب کشور 68
جدول 4-3: توزیع فراوانی ودرصد سال تاسیس دانشگاههای مورد بررسی به لحاظ کتابخانههای نهاد رهبری درغرب کشور 69
جدول 4-4: توزیع فراوانی ودرصدتعداداعضاءکتابخانههای نهادرهبری دردانشگاههای غرب کشور 70
جدول 4-5: توزیع فراوانی ودرصدرشته تحصیلی مسئولین کتابخانههای نهاد رهبری دردانشگاههای غرب کشور 71
جدول 4-6: توزیع فراوانی ودرصدسطح تحصیلاتی مسئولین کتابخانههای نهاد رهبری دردانشگاههای غرب کشور 72
جدول 4-7: توزیع فراوانی ودرصدشیوه انتخاب منابع واطلاعات توسط کتابخانه های نهاد رهبری دردانشگاه های غرب کشور. 73
جدول 4-8: توزیع فراوانی ودرصدشیوه تهیه وخریدمنابع توسط کتابخانههای نهاد رهبری دردانشگاههای غرب کشور 74
جدول 4-9: توزیع فراوانی ودرصد تعداد عناوین کتب موجود در کتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور. 74
جدول 4-10 : توزیع فراوانی ودرصدشیوه ثبت منابع موجوددرکتابخانه های نهاد رهبری دانشگاه های غرب کشور. 75
جدول 4-11:توزیع فراوانی ودرصدمیزان ارتباط منابع چاپی والکترونیکی بانیازهای آموزشی وپژوهشی درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 75
جدول 4-12 : آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازنظرات درباب ارتباط منابع چاپی والکترونیکی بانیازهای آموزشی وپژوهشی درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور. 76
جدول 4-13:توزیع فراوانی ودرصداشتراک مواد درکتابخانههای نهادرهبری غرب کشور 76
جدول 4-14: توزیع فراوانی ودرصدتعدادآبونمان نشریات ادواری درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور. 77
ادامهی فهرست جداول
عنوان شماره صفحه
جدول 4-15: توزیع فراوانی ودرصدگرایشات موضوعی منابع درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 78
جدول 4- 16: خروجی آزمون فریدمن جهت سنجش رتبه های میانگین گرایشات موضوعی منابع درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 79
جدول 4-17: توزیع فراوانی ودرصدبرخوردارای ودارابودن بودجه اختصاصی درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور. 80
جدول 4-18: توزیع فراوانی ودرصدکفایت بودجه اختصاصی درکتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور. 81
جدول 4-19 : آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازنظرات، درباب کفایت بودجه اختصاصی درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور. 81
جدول 4-20: توزیع فراوانی ودرصدتمایل به همکاری درجهت مرتفع نمودن واختصاص منابع مالی درایجادطرحهای همکاری بین کتابخانهای درکتابخانههای نهاد رهبری . 82
جدول 4-21 : آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازنظرات،تمایل به همکاری درجهت مرتفع نمودن واختصاص منابع مالی درایجادطرحهای همکاری بین کتابخانهای درکتابخانههای نهاد رهبری. 82
جدول 4-22: توزیع فراوانی ودرصدمیزان شناخت طرحهای همکاری بین کتابخانهای توسط کارمندان کتابخانههای نهاد رهبری. 83
جدول 4-23 : آزمون تی – استیودنت تک نمونه ای نتایج بدست آمده ازنظرات، درباب میزان شناخت طرحهای همکاری بین کتابخانه ای توسط کارمندان کتابخانه های نهاد رهبری .. 83
جدول 4-24: توزیع فراوانی ودرصدمیزان تاثیرامانت بین کتابخانهای درتأمین نیازهای اطلاعاتی کاربران ازنظرکارمندان کتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 84
جدول 4-25 : آزمون تی – استیودنت تک نمونه ای نتایج بدست آمده ازمیزان تاثیرامانت بین کتابخانهای درتأمین نیازهای اطلاعاتی کاربران ازنظرکارمندان کتابخانههای نهادرهبری غرب کشور 85
جدول 4-26: توزیع فراوانی ودرصدمیزان آمادگی برای اجرایی شدن طرح همکاری بین کتابخانههای نهاد رهبری درغرب کشور 85
ادامهی فهرست جداول
عنوان شماره صفحه
جدول 4-27 : آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازمیزان آمادگی برای اجرایی شدن طرح همکاری بین کتابخانههای نهاد رهبری درغرب کشور 86
جدول 4-28: توزیع فراوانی ودرصدمیزان آمادگی برای پیوستن به کنسرسیوم های اشتراک منابع درکتابخانههای نهادرهبری درغرب کشور 86
جدول 4-29 : آزمون تی – استیودنت تک نمونه ای نتایج بدست آمده ازمیزان آمادگی برای پیوستن به کنسرسیومهای اشتراک منابع درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 87
جدول 4-30: توزیع فراوانی ودرصدمیزان پذیرش شرایط ایجاد طرحهای همکاری بین کتابخانه ای درچارچوب قوانین ومقررات ازطرف کارمندان کتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 87
جدول 4-31 : آزمون تی – استیودنت تک نمونه ای نتایج بدست آمده ازمیزان پذیرش شرایط ایجاد طرحهای همکاری بین کتابخانه ای درچارچوب قوانین ومقررات ازطرف کارمندان کتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 88
جدول 4-32: توزیع فراوانی ودرصداولویتها درطرحهای همکاری بین کتابخانهای کتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 88
جدول 4-33: خروجی آزمون فریدمن جهت سنجش اولویتها درطرحهای همکاری بین کتابخانهای کتابخانههای نهادرهبری غرب کشور 89
جدول 4-34: توزیع فراوانی ودرصدمیزان تعداد دستگاه کامپیوترموجود درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 89
جدول 4-35: توزیع فراوانی ودرصدمیزان استفاده ازنرم افزارکتابخانهای درکتابخانه های نهاد رهبری غرب کشور 90
جدول 4-36: توزیع فراوانی ودرصدامکانات دسترسی اعضاء به کتابخانه ومنابع آن درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 90
جدول 4-37: توزیع فراوانی ودرصدموجودیت منابع الکترونیکی (E- books )درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 91
جدول 4-38: آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازموجودیت منابع الکترونیکی (E- books )درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور 91
ادامهی فهرست جداول
عنوان شماره صفحه
جدول 4-39: توزیع فراوانی ودرصد برخورداربودن کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور از امکانات وتجهیزات جانبی برای کتابخانه 92
جدول 4-40: توزیع فراوانی ودرصد بهره مند بودن کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشورازمواردفناوری اطلاعاتی برای به اشتراک گذاری منابع کتابخانه 92
جدول 4-41: توزیع فراوانی ودرصدارزیابی ازامکانات وتجهیزات موجود درکتابخانههای نهاد رهبری برای پیاده سازی طرحهای همکاری مناسب. 93
جدول 4-42: آزمون تی – استیودنت تک نمونهای نتایج بدست آمده ازامکانات وتجهیزات موجود درکتابخانههای نهاد رهبری برای پیاده سازی طرحهای همکاری مناسب 93
جدول 4-43: توزیع فراوانی ودرصدایجادهماهنگی درهمکاری بین کتابخانهای درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 94
جدول 4- 44:خروجی آزمون فریدمن جهت ایجادهماهنگی درهمکاری بین کتابخانهای درکتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 95
جدول 4-45: توزیع فراوانی ودرصدجهت برقراری همکاری مؤثربین کتابخانههادرکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشورکه کدام یک از شرایط واقدامات تأمین شود 95
جدول 4- 46:خروجی آزمون فریدمن جهت برقراری همکاری مؤثربین کتابخانههادرکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشورکه یکی ازشرایط واقدامات تأمین شود 96
جدول 4-47: توزیع فراوانی ودرصدنقش انجمنهای حرفهای درتوسعه همکاری بین کتابخانهای، کتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 97
جدول 4-48: آزمون تی – استیودنت تک نمونه ای نتایج بدست آمده ازنقش انجمنهای حرفهای درتوسعه همکاری بین کتابخانهای، کتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 97
جدول 4-49: توزیع فراوانی ودرصدمواردمهم دراستفاده مشترک ازمنابع درکتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 98
جدول 4- 50: خروجی آزمون فریدمن جهت مواردمهم دراستفاده مشترک ازمنابع درکتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 99
جدول 4-51: توزیع فراوانی ودرصدمواردپراهمیت درموردفهرست نویسی تعاونی درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 99
ادامهی فهرست جداول
عنوان شماره صفحه
جدول 4- 52: خروجی آزمون فریدمن جهت درموردفهرستنویسی تعاونی درکتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 100
جدول 4-53: توزیع فراوانی ودرصداولویت هادرمواردپراهمیت موفقیت اشتراک منابع درکتابخانه های نهادرهبری غرب کشور 101
جدول 4-54:خروجی آزمون فریدمن جهت سنجش مواردپراهمیت موفقیت اشتراک منابع درکتابخانههای نهادرهبری غرب کشور 101
جدول 4-55: توزیع فراوانی ودرصدمنابع مهم درهمکاری واشتراک منابع کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 102
جدول 4- 56:خروجی آزمون فریدمن جهت منابع مهم درهمکاری واشتراک منابع کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 103
جدول 4-57: توزیع فراوانی ودرصدراهکارهای موردنظردرایجادطرحهای همکاری مابین کتابخانههای نهادرهبری دانشگاههای غرب کشور 104
جدول 4- 58 : خروجی آزمون فریدمن جهت راهکارهای موردنظردرایجادطرحهای همکاری مابین کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 105
جدول 4-59: توزیع فراوانی ودرصداولویتهادرخصوص پیشنهاد موارد برای ضرورت ایجاد طرحهای همکاری درکتابخانههای نهادرهبری. 106
جدول 4- 60 : خروجی آزمون فریدمن جهت پیشنهاد موارد برای ضرورت ایجاد طرحهای همکاری درکتابخانههای نهاد رهبری. 106
جدول 4- 61: آزمون همبستگی پیرسون بین میزان تحصیلات وشناخت نسبت به طرحهای همکاری. 108
جدول 4- 62.آزمون تی– استیودنت جهت مقایسه میانگین عوامل مربوط به آمادگی وشناخت نسبت به طرحهای همکاری. 109
فهرست نمودارها
عنوان شماره صفحه
نمودار 4-1: توزیع فراوانی ودرصدتعدادکارمندان کتابخانههای مورد بررسی وجنسیت آنها درکتابخانههای نهاد رهبری غرب کشور. 68
نمودار 4-2: توزیع فراوانی ودرصد نوع دانشگاه های مورد بررسی به لحاظ کتابخانههای نهاد رهبری درغرب کشور 69
نمودار4-3: توزیع فراوانی ودرصدسال تاسیس دانشگاههای موردبررسی به لحاظ کتابخانههای نهاد رهبری در غرب کشور 70
نمودار 4-4: توزیع فراوانی ودرصد تعداداعضاءکتابخانههای نهاد رهبری دردانشگاههای غرب کشور. 71
نمودار 4-5: توزیع فراوانی ودرصدرشته تحصیلی مسئولین کتابخانههای نهاد رهبری دردانشگاههای غرب کشور 72
نمودار 4-6: توزیع فراوانی ودرصدسطح تحصیلاتی مسئولین کتابخانههای نهادرهبری دردانشگاههای غرب کشور 73
نمودار 4-7: توزیع فراوانی ودرصداشتراک مواد درکتابخانه های نهاد رهبری غرب کشور. 77
نمودار 4-8: توزیع فراوانی ودرصدگرایشات موضوعی منابع درکتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور 80
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1. مقدمه
گسترش دانش بشری، محدودیت امکانات مالی و فیزیکی کتابخانهها و افزایش روزافزون بهای منابع اطلاعاتی، کتابخانهها را در زمینه تهیهی منابع اطلاعاتی مورد نیاز کاربران خود با مشکل مواجه ساخته است؛ به گونهای که امروزه هیچ کتابخانهای نمی تواند نیازهای اطلاعاتی مراجعان خود را به تنهایی برآورده سازد. و خودکفا بودن کتابخانهها، به مفهوم در اختیار داشتن همهی مدارک، نه امکان پذیر و نه مقرون به صرفه است. از این رو سیاست کتابخانهها از مالکیت بر منابع، به دسترسی به منابع اطلاعاتی تغییر کرده است. همکاری بین کتابخانهای اصطلاحی جامع برای طیف گستردهای از فرایندهایی است که درجریان آن گروهی از کتابخانهها برای بهره برداری بیشتر از منابع خود در شکلهای گوناگون مانند فهرست نویسی تعاونی، تبادل اطلاعات کتابشناختی، فهرستگان، اشتراک منابع ، امانت بین کتابخانهای آی. ال.ال[1] و مانند آن با یکدیگر به همکاری میپردازند. همکاری بین کتابخانهای ممکن است یک منظوره و یا چند منظوره باشد. در همکاری یک منظوره، کتابخانههای عضو تنها از یک نوع همکاری مانند فهرست نویسی تعاونی و یا امانت بین کتابخانهای بهره میبرند. در حالی که در همکاری چند منظوره، این کتابخانهها در دو یا چند زمینه با یکدیگر همکاری می کنند. سابقه همکاری بین کتابخانهای در جهان ظاهراً به نخستین کنفرانس کتابداران در 1853 باز میگردد که در آن پیشنهادی مبنی بر فهرستگان ملی ان، یو، سی[2] مطرح گردید، اما اقدامات اساسی و برنامه ریزی شده در این زمینه پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. همکاری بین کتابخانهای از جنبه های مختلف قابل تأمل و بررسی است. مهمترین آنها همکاری در سازماندهی منابع و مجموعهسازی است (بهمن آبادی، 1389، 1).
به نظر میرسد همکاری در بین کتابخانهها در هر نوع و اندازهای که باشد تفاوت ندارد. اگر کتابخانههای همکار با هم، هم موضوع باشند یعنی اکثر منابع و اطلاعات موجود در کتابخانهها در یک حوزهی خاص باشد بهتر میتوانند در طرحهای همکاری مشارکت داشته باشند و حتی الامکان در به اشتراک گذاری منابع خود نیز راههایی در پیش بگیرند. تا ضمن بهرهمندی از مزایا و امکانات مشارکت در همکاری، به کاربران و استفاده کنندگان خود خدمات بهتر ارائه دهند. در مورد اشتراک منابع، هنگامی که منابع خود را به اشتراک میگذارند کاربران هر کتابخانه میتوانند از منابع و اطلاعات دیگر کتابخانهها نیز استفاده نمایند. از طریق مجموعهسازی، خدمات تحویل مدرک، امانت بین کتابخانهای و اشتراک منابع در کتابخانههای کوچک، مانند کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاهها به مجموعه اطلاعات، در رابطه با انتظارات و نیاز جامعه کمک میشود. و این پدیده، در بین کتابخانهها سبب میشود به شبکهای نمودن آنها نیز در آیندهی نزدیک بتوان اندیشید. که از طریق شبکه، اطلاعات و منابع سریعتر و قابل دسترستر در اختیار کاربران قرار گیرد. جامعهی استفاده کننده در این کتابخانهها را دانشجویان، اساتید و پژوهشگران تشکیل میدهند که با این اقدام کارایی کتابخانهها در جهت تهیه منابع و اطلاعات مورد نیاز آنان به صورت شایسته انجام میشود.
1-2. بیان مسئله
همکاری میان کتابخانهها عبارت است از: «کار مشترک میان دو یا چند کتابخانه به منظور تهیه و تدارک خدمات بهتر برای مراجعان با بهره گرفتن از امکانات و فناوری مناسب» (نشاط، 1382، 7).
همکاری میان کتابخانهها ممکن است مربوط به دو کتابخانۀ عمومی در دو شهر کوچک مجاور هم به قصد امانت گرفتن متقابل کتاب برای شهروندان هر دو شهر یا ارتباط و همکاری چند کتابخانهی دانشگاهی در همان مجموعه باشد که با توجه به موافقتنامهای مشترک، اقدام به مجموعهسازی می کنند تا بدین طریق ورود کتابهای تکراری را کاهش دهند و از بودجۀ خود به نحو مؤثرتر و کارآمدتری استفاده کنند. این همکاری می تواند به منظور تهیهی کارتهای فهرستنویسی برای جامعۀ کتابداری باشد که در سطح وسیع انجام میگیرد. ایجاد هماهنگی در مجموعهسازی و همکاریهای بین کتابخانهای در تهیه انواع مختلف منابع یکی دیگر از اقداماتی است که به منظور مقابله با مشکلات رشد سریع اطلاعات و عدم تسهیلات مالی، نیروی انسانی و فضا پیش بینی شده است. البته به رغم مشکلات مذکور نباید خدمات جامع و کامل اطلاعرسانی به مراجعان و پژوهشگران در کتابخانهها دچار وقفه و اخلال شود (همان، 10).
امانت بین کتابخانهای نوع دیگری از همکاری بین کتابخانهای است که در حیطهی اشتراک منابع مطرح میشود. در نظام امانت بین کتابخانهای مراجعان هر کتابخانه میتوانند به شکل غیر مستقیم به منابع اطلاعاتی سایر کتابخانهها دسترسی پیدا کنند. هنگامی که کتاب یا مدرک توسط یکی از اعضای کتابخانه به امانت رفته یا به دلایل دیگری دسترسی به آن امکان پذیر نباشد و یا اصولاً کتابخانه فاقد آن مدرک باشد، می تواند آن را به صورت امانت از کتابخانۀ دیگری درخواست کند. این درخواست به صورت کتبی و یا از طریق تلفن، پست تصویری، پست الکترونیکی، و جزء آن طبق شرایط و ضوابط خاصی صورت میگیرد. طرحهای امانت بین کتابخانهای معمولاً موفقیت آمیزترین رویکردهای همکاری بین کتابخانهای هستند. نظام امانت بین کتابخانهای به شیوهی جدید، با پیشرفت حرفهی کتابداری در آمریکا و در اواخر قرن نوزدهم شکل عملی به خود گرفت (دایره المعارف کتابداری و اطلاعرسانی،1385،1888، ج 1).
با مشاهداتی که در منابع گوناگون صورت گرفته، با توجه به روند رو به رشد تولیدات علمی که تولید کننده اصلی اطلاعات کشورهای پیشرفته هستند، برای افزایش میزان همکاری بین کتابخانهای، روش داد وستد، میتواند راهگشا باشد. اما برای ایجاد طرح همکاری بین کتابخانهای نیاز به یک بستر مناسب است. هرچند که تاکنون پژوهشهای زیادی در این خصوص صورت گرفته، اما با جدیدیت پیگیری نشده است و در حال حاضر به طور محدودی همکاری بین کتابخانهای وجود دارد. ایجاد نظام همکاری در بین کتابخانهها میتواند راه مناسبی باشد برای اینکه بتوانیم همانند کشورهای پیشرفته دست به تولید اطلاعات بزنیم. با اینکه روزانه شاهد بسیاری از نوآوریها در عرصههای گوناگون علمی در کشورمان هستیم، ضرورت دارد که در کتابخانهها تبادل اطلاعات به صورت گسترده انجام شود. اگر بتوانیم نظام همکاری را راهاندازی نماییم البته این بار به شکل کاربردی به این مسئله پرداخته شود، میشود زمینههای مطالعاتی بیشتری را بوجود آورد. ما نیز با انجام تحقیق حاضر درصدد هستیم در بین کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور نظام همکاری ایجاد شود.
1-3. متغیرها
1-3-1. متغیر مستقل: راهکارها
1-3-2. متغیر تابع: طرحهای همکاری (امانت بین کتابخانهای، اشتراک منابع)
1-4. اهمیت و ضرورت تحقیق
کتابخانههای دانشگاهی یکی از مراکز مهم اطلاعرسانی در جامعه پژوهشی و علمی میباشند. از لحاظ منابع و اطلاعات باید به گونهای باشند که پژوهشگران و محققان جامعه کتابخانه دانشگاهی بتوانند به منابع و اطلاعات مورد نظر خود دستیابی سریع داشته باشند. اهمیت و ضرورت تحقیق حاضر، مشخص نمودن وضعیت کتابخانههای نهاد رهبری مستقر در دانشگاههای غرب کشور و رسیدن به راهکارهای ایجاد طرحهای همکاری بین کتابخانهای میباشد. منظور از طرح همکاری، امانت بین کتابخانهای و اشتراک منابع است و همچنین شناسایی منابع و امکانات موجود در کتابخانههاست که با بررسی آنها بتوانیم طرح همکاری را ایجاد نماییم. از آنجایی که این کتابخانهها در محیط دانشگاه قرار دارند و مراجعه کنندگان آنان را دانشجویان و پژوهشگران تشکیل میدهند، لذا باید از جایگاه و اهمیت ویژهای برخوردار باشند. در حالیکه هر کدام از این کتابخانهها دارای منابع اندکی هستند به گونهای که در اکثر موارد پاسخگوی نیاز مراجعان نمیباشند. با همکاری و مشارکت، کتابخانهها منابع اطلاعاتی را به صورت امانت در اختیار کاربران و مراجعان خود قرار میدهند. و این در حالی است که در هزینههای خرید منابع نیز صرفه جویی بوجود میآید. صرفه جویی به معنی اینکه چون توان خرید منابع را ندارند، از امکانات موجود طرح همکاری میتوانند استفاده نمایند.کتابخانههای نهاد رهبری از جمله کتابخانههای هم موضوع میباشند که به راحتی میتوانند منابع و اطلاعات خود را به اشتراک گذاشته و از خدمات آن بهرهمند شوند که در نهایت رضایت مراجعان و استفاده کنندگان از کتابخانه را برآورده سازند.
1-5. اهدافتحقیق
1-5-1. هدف اصلی
هدف اصلی در این تحقیق، ارائه برخی راهکارهای ایجاد طرحهای همکاری (امانت بین کتابخانهای، اشتراک منابع) در کتابخانههای نهاد رهبری دانشگاههای غرب کشور میباشد.
1-5-2. اهداف فرعی
- شناسایی خصوصیات و ویژگیهای جمعیت شناختی جامعه مورد مطالعه؛